Το Θείο Τραγί
Διονύσης Ανεμογιάννης

Διονυσιακές ιαχές και ηλεκτρισμένα χορικά στον πυρετό του Γ. Σκαρίμπα.

Πώς είναι δυνατόν η μπάντα με τα riffs στην διαπασών, να απαγγέλει χορικά σε γλώσσα καθαρεύουσα; Τι σχέση έχουν οι βακχικές χαρές με τις παρελάσεις του Μεταξά; Ποιο το πρόβλημα της κυρίας του πύργου και ποιος είναι αυτός ο αλλόκοτος βρωμιάρης και μπινές που θέλει να την πλαγιάσει;  Το Θείο τραγί ή απλά ο Άρης Μπινιάρης ως σύγχρονος Πάνας κρύβει κάτω από την προβιά του τις απαντήσεις, ερωτικής και πάσης φύσεως.
Ο Γιάννης είναι ένα περιπλανώμενος ταξιδευτής. Στον δρόμο του συναντά τον επιβλητικό πύργο μιας οικογένειας που αν και δείχνει να έχει όλες τις περγαμηνές τις ευτυχίας υστερεί στο εξής ένα: «Η κυρία δεν κάνει παιδιά». Ο μυστήριος ξένος, θα πιάσει δουλειά στον πύργο και θα το βάλει σκοπό να αφήσει ο ίδιος έγκυο την γυναίκα. Άξεστος, διαβολέας ή απλά κομιστής της ζωής, ο αντι-ήρωας του Θείου Τραγιού του Σκαρίμπα, είναι το όχημα για ένα σωρό κοινωνικές και πολιτικές προεκτάσεις. Ευγονική, ολοκληρωτισμός, βιο-πολιτική και το αιώνιο αίνιγμα των ανθρώπινων σχέσεων τίθενται υπό συζήτηση σε μια παράσταση που υπερβαίνει την περιστασιακή συνουσία. Ένα σχόλιο με βάθος και μια σπουδή στην μουσική μεταγραφή λογοτεχνικών κειμένων, αυτό είναι το νέο έργο της  Θεατρικής Εταιρίας Χορίαμβος και το προσωπικό στοίχημα του εμπνευστή, σκηνοθέτη και ερμηνευτή Άρη Μπινιάρη.

Φωτο: Manteau Stam.


Πώς αποφάσισες να ασχοληθείς με το συγκεκριμένο κείμενο;
Το κείμενο το πρωτοδιάβασα στα δεκαεπτά μου. Τριαντάρης πια, επέστρεψα σε αυτό  ενώ αναζητούσα το επόμενο καλλιτεχνικό μου βήμα.  Ήταν ένα ένστικτο, μία διαίσθηση που με ωθούσε να σχετιστώ με το κείμενο αυτό. Χρειάστηκε να ξεκινήσω πρόβες για να συνειδητοποιήσω τι είναι αυτό που πάντα με γοήτευε τόσο στον Σκαρίμπα: Παίρνει σαφή θέση στα γεγονότα [κοινωνική, πολιτική, σχετική με τον έρωτα και τις σχέσεις] και είναι ευθύβολος· δεν αφήνει ερωτηματικά ή υπονοούμενα.
Ο περισσότερος κόσμος διακρίνει ένα χιουμοριστικό στοιχείο στο κείμενο, κάτι το χαριτωμένο, το ελαφρύ. Είναι μάλλον η αιχμηρή ειρωνεία και σάτιρα του  Σκαρίμπα που παραφράζεται έτσι. Αυτό που θέλει να σου πει ο συγγραφέας, είναι αρκετά βαθύ και επιθετικό σε βαθμό, που η ανάγνωση φορτίζεται έντονα και σε υπερβαίνει. Γι’ αυτό και σε κάθε προσπάθειά μας, να αφήσουμε υπονοούμενα και να δώσουμε έναν ανάλαφρο τόνο είτε μέσω της ερμηνείας, είτε μέσω των τραγουδιών και των βίντεο, τρώγαμε σφαλιάρα από το ίδιο το κείμενο.

Είσαι σκηνοθέτης, ερμηνευτής, στιχουργός των τραγουδιών και εμπνευστής της παράστασης. Πώς είναι η εμπειρία να σκηνοθετείς τον εαυτό σου;
Είναι πολύ δύσκολο σχεδόν αδύνατο, γι’ αυτό και δεν το τόλμησα! Όλη η διαδικασία γέννησης της παράστασης έγινε κατά την διάρκεια των προβών. Εγώ είχα την βασική ιδέα, βρήκα τους κατάλληλους ανθρώπους και όλοι μαζί, ο καθένας στο δικό του κομμάτι, φτιάξαμε την παράσταση ως έχει. Ήμουν πολύ τυχερός και όλοι οι συντελεστές, κατανόησαν σωστά το κείμενο και ο καθένας από την δική του σκοπιά και στον δικό του τομέα, βοήθησε στο τελικό αποτέλεσμα.

Πώς έγινε η διαλογή των χωρίων που μπήκαν στην παράσταση; Ποιο ήταν το κριτήριο σας;
Είναι αλήθεια ότι δεν συμπεριλάβαμε πολλά κομμάτια του βιβλίου. Αφηγηθήκαμε την ιστορία του έργου, χρησιμοποιώντας περίπου το μισό σε έκταση κείμενο του Θείου Τραγιού με κριτήριο την χρησιμότητά του στην ομαλή ροή της ιστορίας. Σίγουρα δεν ήταν σκοπός μας παραστήσουμε το κείμενο ως είχε, προσθέσαμε δικά μας στοιχεία. Μεγάλη σημασία για εμάς είχε η φόρμα. Χρησιμοποιήσαμε τη μορφή: χορικό-αφήγηση-χορικό, με την συμβολή μουσικής και video. Κάποια τραγούδια ήταν μελοποιημένοι στίχοι από το Θείο Τραγί, ενώ κάποια άλλα έχουν δικούς μας στίχους. Αυτό είχε μεγάλη σημασία για εμάς: με αφορμή το κείμενο, να μιλήσουμε για δικά μας πράγματα.


Πώς αντιμετώπισες την ιδιόλεκτο του Σκαρίμπα και πώς την μετέφερες στην σκηνή;
Ο Σκαρίμπας ήταν γλωσσοπλάστης. Πειράζει επί τούτου την καθαρεύουσα και την μαλλιαρή [δημοτική] προκειμένου να φτιάξει κάτι πολύ προσωπικό με βασικό του άξονα, την μουσικότητα του κειμένου. Ο Σκαρίμπας κόβει και ράπτει το κείμενο προς χάριν ενός ρυθμού. Έτσι προσλαμβάνεις το νόημα πρώτα ως δόνηση και μετά ως περιεχόμενο.

Πώς συνδέεις το “Θείο Τραγί” με τις παλιότερες δουλειές της Θ.Ε. Χορίαμβος;
Στο παρελθόν είχαμε κάνει κάποιες δουλειές πάνω στο αρχαίο ελληνικό δράμα και την εκφορά του λόγου από τους αρχαίους. Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος για το πώς ακριβώς πρόφεραν τον λόγο οι αρχαίοι, οπότε έπρεπε να πειραματιστείς με αυτό και να ψάξεις. Έτσι είχαμε κάνει δύο ενδιαφέρουσες δουλειές, την «Αντιγόνη» και τις «Βάκχες», με λόγο αυστηρά από το πρωτότυπο. Το κοινό καταλάβαινε κυρίως μέσω της μουσικής. Αυτό ήταν και το εγχείρημα των παραστάσεων: τι μπορεί να δώσει ο λόγος ως μουσική όχι ως νόημα. Αυτός ο κύκλος όμως έκλεισε, απλούστατα επειδή ένοιωσα την ανάγκη να ειπωθούν τα πράγματα στην γλώσσα που μιλιέται σήμερα. Ήθελα να μιλήσω με πολύ συγκεκριμένες θέσεις, όπως αυτές που παίρνει ο Σκαρίμπας. Η δική μου ματιά στο κείμενο, με βάση και τις παραστάσεις μου, ήταν η χρήση του λόγου όχι απλώς ως μετάδοση πληροφορίας αλλά και ως κάτι ζωντανό, ως μουσική. Στην ουσία πρέπει να αφουγκραστείς το κείμενο, να βρεις τον κρυμμένο ρυθμό του και το μεταβιβάζεις στο κοινό.

Έχεις παίξει Παπαδιαμάντη, καταπιάνεσαι με Σκαρίμπα, η προηγούμενη ομάδα που ήσουν ονομαζόταν Παντούμ [από το ποιήμα του Σεφέρη], να φανταστώ ότι διαβάζεις πολλή ελληνική πεζογραφία και ποίηση;
Ναι, αυτό είναι βέβαιο. Μάλιστα, πάντα μου άρεσε να ακούω τον θεατρικό λόγο είτε μέσα από ένα διήγημα, είτε μέσα από την ποίηση ή την τραγωδία, σε συνάρτηση με μια μουσική. Ο ποιητικός λόγος από μόνος του διακρίνεται για το μέτρο και τον ρυθμό του, οπότε είναι ιδανικός. Δεν μιλώ για μελοποίηση, όσο για ενίσχυση του υποβόσκοντος ρυθμού, της κρυμμένης και φανερής μουσικότητας ενός κειμένου τέχνης.

Στην σκηνή εμφανίζεσαι με κιθάρες και ντραμς. Για τι επέλεξες αυτά τα όργανα και όχι κάποια που να παραπέμπουν περισσότερο στο αρχαίο Διονυσιακό στοιχείο;
Τα ηλεκτρισμένα/ ενισχυμένα όργανα ήταν απόφαση που πήραμε από πολύ νωρίς. Θέλαμε ένα πειραγμένο, βρώμικο αποτέλεσμα. Αυτό μας παρέπεμπε αρκετά και στον ίδιο τον ήρωα [που έχει Διονυσιακά στοιχεία] και μας διαχώριζε από το καθαρό και τακτοποιημένο περιβάλλον του ζεύγους που βρίσκουμε στο κείμενο. Αν βάζαμε ούτι, σάζι, νταούλι, αυλούς κλπ, το αποτέλεσμα θα ήταν περισσότερο έντεχνα επεξεργασμένο. Εμείς θέλαμε την τραχύτητα και την “βρωμιά” του ηλεκτρικού ήχου.


Στα χορικά και κυρίως στα βίντεο γίνεται και πολιτικό σχόλιο. Πώς το συνδέεις αυτό με τον Σκαρίμπα;
Ο Σκαρίμπας είχε πάντα πολύ δυναμική πολιτική θέση και έχει γράψει αρκετά πολιτικά βιβλία. Ήταν ο πρώτος που είχε επισημάνει ότι η επανάσταση του 1821 ότι δεν ήταν αποκλειστικά εθνοαπελευθερωτικός αγώνας αλλά και ταξικός, εναντίων των τοπικών αρχόντων. Μπορείς να δεις σε όλα τα ποιήματα και τα διηγήματά του να συμπορεύονται ο έρωτας με τον πόλεμο [όπως ο ήρωας επαναστατεί ενάντια στο στείρο, γονιμοποιώντας το]. Η αταξία των πραγμάτων, η ελεύθερη έκφραση είναι και αυτό πολιτικό σχόλιο, όταν το αντιπαραβάλλεις με τις τακτοποιημένες και σχηματισμένες στην εντέλεια παρελάσεις του Μεταξά. Μην ξεχνάς ότι το κείμενο γράφτηκε το ’31, σε περίοδο έντονων κοινωνικών και πολιτικών εξελίξεων.

Αν έχω να συγκρατήσω μία φράση από την παράσταση θα ήταν το: “Φτύσε με χρυσή μου κυρία, φτύσε με”.
Είναι η στιγμή που ο ήρωας έχει την πρώτη του επαφή [και κόντρα] με την αριστοκράτισσα του πύργου και ενώ εκείνη προσπαθεί να φύγει, αυτός πέφτει γονυπετής και την παρακαλά να τον φτύσει. Αυτό είναι προφανώς φράση με σεξουαλικό περιεχόμενο, είναι μια πρόκληση. Την παίρνουμε αυτή την φράση σαν να λέει, “φτύσε με, με σάλιο, εσύ που ζεις μια ζωή τακτοποιημένη, αποστειρωμένη, δίχως κανένα υγρό, δίχως σάλιο, δίχως σπέρμα” και γράφουμε ένα κομμάτι που λέει «φτύσε με χρυσή μου κυρία, για την εξυγίανση της ράτσας,  για την ζωή της φυλής, για την βεβαιότητα, φτύσε με έτσι για λίγο σάλιο, για τα παιδιά τα γεννηθέντα ανώμαλα…». Έτσι με αφορμή μία καθαρά ερωτική ιστορία, μπορούμε να θίξουμε τα θέματα που προκύπτουν.


Βρίσκεις κάποιο σημείο ταύτισής σου με τον ήρωα;
Αυτό που με κάνει να ταυτίζομαι με τον ήρωα είναι ότι αυτός ο άνθρωπος δεν φθονεί, δεν καταστρέφει. Δεν εισβάλλει στον πύργο ως διαφθορέας, που τα κάνει όλα άνω κάτω και την αφήνει έγκυο προκειμένου να την καταστρέψει. Αντίθετα, είναι δημιουργός. Ο ήρωας εισβάλλει, με μια υπέροχη επιθετικότητα και διεκδικεί σχέση. Είναι εξαίσιο να διεκδικείς την πραγματική επαφή των ανθρώπων. Να πεις ότι «ναι, με εκνευρίζεις/ ναι σ’ αγαπώ», να εκφραστείς.

Πόσο επίκαιρη είναι η Διονυσιακή θεώρηση της ζωής;
Αυτός ο άνθρωπος, ο αντιήρωας του Σκαρίμπα, αυτός είναι η κατάφαση στην ζωή, αυτός πρεσβεύει την παράδοση στο ένστικτο και τον έρωτα. Και τον βλέπεις να εισέρχεται σε ένα περιβάλλον αποστειρωμένο, ευπρεπές και φαινομενικά ειδυλλιακό για να πει: δεχτείτε το σύνολο του εαυτού σας, αναγνωρίστε τα συναισθήματα που σας κατακλύζουν και εσείς τα καταχωνιάζετε. Ο τύπος αυτός αμφισβητεί την προσποιητή ευγένεια και ευτυχία και με συνεχείς προκλήσεις προσπαθεί να φέρει στην επιφάνεια τον αληθινό εαυτό των συνομιλητών του.
Όσο για το πώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε τα στοιχεία αυτά σήμερα το πρώτο πράγμα που σκέφτομαι είναι τον κατακερματισμό του ατόμου που έχει επικρατήσει. Σε μία κοινωνία που αποζητά τον διαμελισμό μας [την παραδοχή ότι είμαστε μονάδες, την επαγγελματική ειδίκευση, την μερική εξωτερίκευση των συναισθημάτων, την διαφοροποίηση των ρόλων μας …], ο ήρωας του Σκαρίμπα μας δείχνει πώς μόνο αν δεχτούμε το σύνολο των συναισθημάτων και του εαυτού μας, μόνο αν επιστρέψουμε στο σύνολο, την ένωση, θα έρθει η ζωή.

Το Θείο Τραγί παίζεται Πέμπτη 19.1 μέχρι και Κυριακή 22.1 στο Bios στις 21.00. 



back to main