Pays Natal: Η ελληνική κρίση στο γαλλικό θέατρο
Διονύσης Ανεμογιάννης

Ο Νίκος Γιαλελής, ένας από τους πρωταγωνιστές της sold out παράστασης μας μιλά για το θέατρο, την κρίση και το ταξίδι του ξενιτεμού.

Ο Νίκος Γιαλελής είναι ο μνηστήρας που ταξίδεψε μέχρι το Παρίσι, αποφεύγοντας την Χάρυβδη της ελληνικής μιζέριας και έκανε τη γαλλική σκηνή να αφήσει τον αργαλειό και να του δώσει μια θέση στην καρδιά της. Ο Ν. Γιαλελής συστήθηκε στο γαλλικό κοινό με την Ithaque του Botho Strauß και παρέα με τον Δ. Ντάσκα ομότιμο σύντροφο στο σανίδι της Ιθάκης, ανεβάζουν αυτές τις μέρες ένα έργο για την Ελληνική Κρίση. Σε ένα διάλειμμα του από τις πρόβες μας μίλησε για την ‘Χώρα Γενέθλια’ και μας απάντησε γιατί επιτέλους φοράει φουστανέλα ο ήρωας!

Αληθεύει ότι στην Γαλλία κατέφθασες ως μνηστήρας;
Το θέατρο Amandiers της Nanterre που είναι ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα δραματουργίας της Γαλλίας έκανε οντισιόν για το έργο του Botho Strauß «Ιθάκη». Ο Jean-Louis Martinelli, διευθυντής του θεάτρου και σκηνοθέτης της παράστασης αναζητούσε ηθοποιούς από όλη την Μεσόγειο για τον ρόλο των μνηστήρων της Πηνελόπης. Από την Ελλάδα επέλεξαν τον Δημήτρη Ντάσκα και εμένα. Ο Οδυσσέας της “Ιθάκης” Charles Berling, μετά το τέλος των παραστάσεων άνοιξε ένα θέατρο στην γενέτειρά του την Toulon, το θέατρο Liberté. Επειδή, λοιπόν, τον ενδιέφερε να φτιάξει ένα έργο για την Ελληνική κρίση, μας κάλεσε και μας ανάθεσε την κατασκευή ενός έργου από την αρχή βασισμένη πάνω στην εμπειρία μας από την ελληνική πραγματικότητα. Την σκηνοθεσία την ανέλαβε ο Δ. Ντάσκας, ενώ το τελικό κείμενο προέκυψε στην συνέχεια.

Πώς προέκυψε το ‘Pays Natal: Χώρα Γενέθλια’;
Το Pays Natal είναι μία ευκαιρία που δόθηκε σε εμένα και τον Δ. Ντάσκα να μιλήσουμε στο γαλλικό κοινό για τους Έλληνες και για το πώς, κατ’ εμάς, δημιουργήθηκε αυτό που σήμερα ονομάζουμε οικονομική κρίση στην ελληνική εκδοχή της. Στην σκηνή υπάρχουν τέσσερεις ηθοποιοί οι οποίοι προσπαθούν να μιλήσουν για την Ελλάδα. Δύο Γάλλοι, με ό,τι νομίζουν, ό,τι μπόρεσαν να καταλάβουν ή ήξεραν ήδη για την Ελλάδα και δύο νεοέλληνες. Εφαλτήριό μας είναι η «Λήθη» του Δ. Δημητριάδη και βασικά μας υλικά, τα ερεθίσματα από την Ελληνική πραγματικότητα και οι - κωμικοί συνήθως- αυτοσχεδιασμοί που οδηγούν κάθε φορά σε λόγια του Δημητριάδη, μία κίνηση από έξω προς τα μέσα. Στην παράσταση έχουμε λίγες βιντεοπροβολές από τους Ολυμπιακούς αγώνες του 2004 και πολλές προβολές από τις γιορτές της Χούντας. Ελλάδα είναι ο Σωκράτης και ο τσολιάς, είναι όμως ακόμα περισσότερο ο αστυνομικός με τα πολιτικά, ο Αγανακτισμένος και ο μετανάστης. Η παράσταση κλείνει με το «Εμείς και οι Έλληνες» του Δημητριάδη, κείμενο που είχε δημοσιευτεί πριν κάποια χρόνια σε εφημερίδα.

Η κακή πολιτική παράσταση που παρακολουθούμε εδώ και δεκαετίες πρέπει κάποια στιγμή να “κατέβει”˙ πρέπει το κοινό που τόσα χρόνια έχει βαρεθεί να βλέπει την παράσταση, να ανέβει στην σκηνή!

Τι σας έκανε όμως να διαλέξετε τον Δημητριάδη;
Πρόκειται για εξαιρετικό συγγραφέα, με αρκετά έργα του να έχουν ανέβει σε Ελλάδα και Γαλλία. Επειδή ,ωστόσο, οι απόψεις του είναι συχνά αρκετά αιρετικές, στην Ελλάδα είναι σχετικά παραγκωνισμένος˙ αντίθετα στην Γαλλία χαίρει μεγάλης εκτίμησης. Πρόπερσι, μάλιστα, είχαν αφιερώσει στο Theatre de l’ Odeon στο Παρίσι μία ολόκληρη χρονιά προς τιμήν του, στην Ελλάδα σχεδόν δεν το πήραμε χαμπάρι.  Ο Δημητριάδης αποκηρύττει την δεδομένη για μας ελληνικότητα των νεοελλήνων. Θεωρεί ότι είμαστε απλά κάτοικοι μια γεωγραφικής περιοχής, ενώ ορίζει τους Έλληνες ως «εκείνοι που προσπάθησαν να γίνουν κάτι». Φαντάσου λοιπόν πόσο δύσκολο είναι να πεις στον Ελληνάρα: «Φίλε, δεν είσαι Έλληνας, Έλληνας θα γίνεις μόνο αν δεν θεωρήσεις τίποτα κεκτημένο και προσπαθήσεις σκληρά γι’ αυτό». Υπάρχει ένας ακαδημαϊκός, ο Βασίλης Καραποστόλης, που σε ένα βιβλίο του περιγράφει πολύ γραφικά ότι όταν τσακώνονται οι Έλληνες μεταξύ τους, το πρώτο πράγμα που λένε μετά τις Χριστοπαναγίες είναι «Ξέρεις ποιος είμαι εγώ ρε;». Κρίση ταυτότητας. Ο Δημητριάδης ήταν ο ιδανικός για να μιλήσουμε για την κρίση ταυτότητας μας ως νεοελλήνων, η οποία  είναι κατά τη δική μας γνώμη η ρίζα όλων των προβλημάτων μας. Η «Λήθη» αποτελείται από πέντε υπαρξιακούς μονόλογους. Επειδή λοιπόν, δεν μπορούσαμε να κινηθούμε σε τόσο εσωτερικά μονοπάτια, αποφασίσαμε να αντιπαραβάλουμε την προσωπική φωνή με την ελληνική πραγματικότητα. Το κείμενο του Δημητριάδη αντιπροσωπεύει για μας την οικουμενικότητα του θέματος της ταυτότητας, και το ..ελληνικό στοιχείο συμπληρώνεται από τους αυτοσχεδιασμούς που περιλαμβάνονται στην παράσταση.

Παρατήρησα ότι ο Δ. Ντάσκας εμφανίζεται στην σκηνή με φουστανέλα. Γιατί τόση επιμονή στο φολκλόρ; Δεν αυτoπεριορίζεσαι έτσι;
Για να καταλάβει το κοινό ότι το πρόβλημα είναι κυρίως μία κρίση ταυτότητας και σε δεύτερη μοίρα η οικονομική κατάρρευση, έπρεπε να τους δείξουμε τα κλισέ και την δική μας πραγματικότητα –όπως την έχουμε βιώσει. Γι’ αυτό βλέπεις τον τσολιά. Μέσα από την γραφικότητά του, επικοινωνεί πιο άμεσα στο ξένο κοινό την απόκλιση της πραγματικότητας με το στερεότυπο. Στα δικά τους μάτια δεν είναι φολκλόρ και εδώ απευθυνόμαστε σε Γάλλους.
Κάτι ακόμα πιο επιδραστικό είναι να αραδιάσεις στους Γάλλους τα κλισέ που έχουμε σχηματίσει εμείς για την χώρα τους. Σε έναν αυτοσχεδιασμό λέω ότι ανυπομονούσα ως Έλληνας να πάω στην Γαλλία προκειμένου κάθε πρωί πίνω καφέ φίλτρου και να τρώω κρουασάν. Είναι λογικό ότι αυτό δεν ισχύει παρά για τους τουρίστες. Είναι σαν να λες ότι όλοι οι έλληνες ξημεροβραδιάζονται σε καφετέριες και παίζουν τάβλι. Χάρηκα, λοιπόν, πολύ όταν κάποτε κάποιοι άνθρωποι μας είπαν «Έχετε δίκιο και εμείς έτσι σκεφτόμαστε, με στερεότυπα!». Είναι  ανάγκη να γνωρίσουμε ουσιαστικά τους γείτονές μας: δεν κλέβουν όλοι οι Ιταλοί αμάξια, δεν πίνουν μόνο κρασί οι Γάλλοι, δεν φοροδιαφεύγουν όλοι οι έλληνες.

Ποια συμπεριφορά έχεις εισπράξει ως Έλληνας ένα χρόνο τώρα στην Γαλλία;
Όταν ήρθαμε πρώτη φορά στην Γαλλία προκειμένου να ξεκινήσουμε πρόβες για την παράσταση, ήρθαμε αντιμέτωποι με την εικόνα που έχει ο λαός μιας μεγάλης Ευρωπαϊκής χώρας για τους Έλληνες. Δεν είναι λίγοι αυτοί  που πιστεύουν ότι μιλάμε αρχαία Ελληνικά και ξέρουμε απ’ έξω τον Πλάτωνα. Υπάρχουν επίσης άνθρωποι  που μου λένε «Δεν θα μας φάτε εσείς την σύνταξη!» και στην τηλεόραση θα ακούσεις ατάκες από οικονομολόγους όπως «Αν ζούσες στην Ελλάδα, ούτε εσύ θα πλήρωνες φόρους». Με βάση λοιπόν την επικοινωνία μας με τον κόσμο και την συνεργασία μας με τους δύο Γάλλους ηθοποιούς της παράστασης, έχω καταλήξει ότι τα κλισέ που συνοδεύουν την Ελλάδα μπορεί να είναι από χιουμοριστικά και αφελή μέχρι εντελώς κακεντρεχή. Γιατί η Ελλάδα προ κρίσης ήταν ένας γραφικός αλλά πολύ χαριτωμένος συγγενής της Ευρώπης, τελευταία όμως οι διαθέσεις αγρίεψαν λίγο. Οι Γάλλοι έχουν ένα παρελθόν με τις επαναστάσεις και συνήθως είναι οι πρώτοι που βγαίνουν στους δρόμους, πράγμα εξαιρετικό. Οπότε, στις αρχές ήταν πολύ αλληλέγγυοι απέναντι στην Ελλάδα. Ακόμα υπάρχει τέτοιο ρεύμα, είδα τους γάλλους ‘αγανακτισμένους’ να χορεύουν συρτάκι προς συμπαράσταση στον Ελληνικό αποκλεισμό.

Ποια η γνώμη σου για την Ελληνική Κρίση;
Η προσωπική μου άποψη είναι ότι ένας λαός με ιστορία διακοσίων χρόνων που επιμένει να πιστεύει ότι είναι φυσικός απόγονος των Αρχαίων Ελλήνων φοβάται να αντικρύσει την πραγματικότητα. Δεν τον ενδιαφέρει να καταλάβει ποιος πραγματικά είναι, τρέφεται με ψέματα, ψέματα που όπως είναι φυσικό οδήγησαν στο ψεύτικο χρήμα, τον ψεύτικο πλουτισμό και την κρίση.

Πόσο καιρό λείπεις από την ‘γενέθλια χώρα’ σου;
Λείπω ουσιαστικά ένα χρόνο από την Ελλάδα. Έζησα όμως τα Δεκεμβριανά του 2008, είδα την οικονομική κρίση να πλησιάζει, είχα μια μικρή επαφή με τους Αγανακτισμένους και κρατώ στην μνήμη μου ένα γεγονός. Την πρώτη περίοδο που “έσκασε” η ιστορία με την κρίση, είχε προβληθεί μία καμπάνια οικονομικής ενίσχυσης του ταμείου του κράτους από ιδιώτες. Τότε η πρώτη αντίδραση αρκετών Ελλήνων ήταν να καταθέσουν λεφτά, πολλοί είπαν «ρε μαλάκα, παίρνω πολλά επιδόματα» ή «να την στηρίξω την χώρα». Σίγουρα δεν τα φάγαμε μαζί, όμως όλοι έχουμε ευθύνη και τότε φάνηκε ότι αρκετός κόσμος το αναγνώρισε αυτό.

Σε πορείες κατέβαινες;
Τις πορείες τις απέφευγα γενικά, γιατί πάντα υπήρχε ο παράγοντας χαβαλές, ο παράγοντας τυφλό ξέσπασμα, η αδιαφορία και κάπου ξενέρωνα. Αντίθετα θα ήθελα πολύ να ήμουν εκεί και να συμμετάσχω σε μία γενική συνέλευση των Αγανακτισμένων, να ανταλλάξω απόψεις. Μου άρεσε πολύ που αμφισβήτησαν τα κακώς κείμενα, που κινήθηκαν αυθόρμητα και οργανώθηκαν, ελπίζω όμως να υπάρξει κάποιο αποτέλεσμα, να προκύψει από τον κόσμο μία  σοβαρή αντιπρόταση στην κρίση.

Ποια η γνώμη σου για την πολιτική επικαιρότητα;
Οι τελευταίες εξελίξεις με τον σχηματισμό της νέας κυβέρνησης ήταν για μένα μια πολύ κακή παράσταση που φανερώνει καλύτερα από κάθε θεατρική επιθεώρηση το πόσο σάπιο είναι το πολιτικό μας σύστημα.

Ποια θα ήταν η αντίδραση αν το έργο ανέβαινε στην Ελλάδα;
Η παράσταση δεν είναι φτιαγμένη για την Ελλάδα. Δεν θα μπορούσα να την φανταστώ με ελληνικό κοινό, πιθανώς να μην άρεσε καθόλου.

Φαντάσου λοιπόν πόσο δύσκολο είναι να πεις στον Ελληναρά: «Φίλε, δεν είσαι Έλληνας, Έλληνας θα γίνεις μόνο αν δεν θεωρήσεις τίποτα κεκτημένο και προσπαθήσεις σκληρά γι’ αυτό».

Πιστεύεις θα ανταποκριθεί το κοινό;
Από τα σχόλια που έχω ακούσει μέχρι στιγμής, ναι. Το θέμα ενδιαφέρει πολύ και λόγω περιορισμένων παραστάσεων έχουν κλείσει όλες οι θέσεις ήδη. Υπάρχει ενδεχόμενο να  γίνει περιοδεία το καλοκαίρι του 2012.

Ποιες οι πιο έντονες αναμνήσεις σου από τη συμμετοχή σου σε θεατρικές παραστάσεις στην Ελλάδα; Ποια η διαφορά με το γαλλικό θέατρο;
Μπορείς να αντιληφθείς πολύ εύκολα την διαφορά νοοτροπίας ανάμεσα στο γαλλικό και το ελληνικό θέατρο. Στην Ελλάδα πρέπει σε κάθε πρόβα να αποδεικνύεις ποιος είσαι, πρέπει να επιβεβαιώνεις τους παραγωγούς γιατί είσαι πάντα υπό αμφισβήτηση. Όσον αφορά αναμνήσεις που έχω να διηγηθώ, στο «με αφορμή το χιόνι που λιώνει» στο Εθνικό έζησα την ειλικρινή συμφωνία ανάμεσα στην Ελένη Μποζά που σκηνοθετούσε, την Σοφιάννα Θεοφάνους και εμένα, που παίζαμε. Δουλεύαμε πάνω σ αυτό, το υπερασπιστήκαμε όσο καλύτερα μπορούσαμε και οι άνθρωποι που μας είδαν έμπαιναν στο ίδιο θέμα. Αυτή ήταν η πρώτη φορά που ένιωσα ότι υπάρχουν πολύ πιο ενδιαφέρουσες φιλοδοξίες για μένα απ το να θέλεις απλά να είσαι πολύ καλός σε μια παράσταση. Η άλλη εμπειρία σημαντική για εμένα είναι να παίζεις μαζί με ηθοποιούς παλιότερων γενεών. Μαθαίνεις απίστευτα πράγματα και παθαίνεις σοκ με το πόσο πιο νέοι από μας είναι τις περισσότερες φορές.

Τι έχεις να θυμηθείς από τις τηλεοπτικές σου δουλειές;
Καθοριστικό ρόλο στην συμμετοχή μου στην τηλεόραση έπαιξε η Μιρέλλα Παπαοικονόμου. Με είδε στο θέατρο και πρόσθεσε ρόλο σε σήριαλ που ήταν ήδη έτοιμο, ξεκινούσε γυρίσματα άμεσα (προκειμένου να συμμετάσχω και εγώ). Δεν θα το ξεχάσω ποτέ αυτό. Επίσης ήταν εντυπωσιακή η συνεργασία μου με τον Νίκο Περάκη. Επειδή δεν έχω κάνει ποτέ κινηματογράφο και ο τρόπος δουλειάς του Περάκη στην τηλεοπτική «Λούφα» περιελάμβανε αρκετές πρόβες και αργούς κινηματογραφικούς ρυθμούς η εμπειρία που κέρδισα ήταν πολύ σημαντική. Το ανέκδοτο της υπόθεσης ήταν ότι τα γυρίσματα της «Λούφας» συνέπεσαν με την δική μου στρατιωτική θητεία. Είχε τύχει ένα εικοσιτετράωρο στο οποίο έκανα τρία νούμερα σκοπιά στο στρατόπεδο και πήρα άδεια να πάω στα γυρίσματα να υποδυθώ ότι έκανα σκοπιά!

Τελικά βρήκες την Ιθάκη σου στη Γαλλία;
Την Γαλλία την αγαπούσα πάντα πολύ, αλλά δεν είναι η Ιθάκη μου. Έφυγα πολύ μεγάλος για να αποκτήσω τέτοιο δέσιμο. Απεναντίας, φεύγοντας αγάπησα ακόμα περισσότερο την χώρα μου. Πριν ένα χρόνο έφυγα στην Γαλλία προκειμένου να ζήσω την εμπειρία ενός ξένου θεάτρου, να γνωρίσω ανθρώπους και να εμπλουτίσω το βιογραφικό μου, μα τελικά με όλες αυτές τις εξελίξεις στην Ελλάδα, έχω φτάσει στα πρόθυρα του να θεωρώ τον εαυτό μου οικονομικό μετανάστη. Έχω την φιλοδοξία να ζήσω από το θέατρο –πρακτικά αδύνατο- οπότε πρέπει να βρω τρόπους να στηρίζω την επιλογή μου. Είναι γεγονός ωστόσο, ότι όλο αυτό το διάστημα που βρισκόμαστε στην Γαλλία έχουμε αγαπήσει ακόμα περισσότερο την χώρα μας. Όχι μόνο επειδή έτσι έχουμε μάθει, αλλά κυρίως επειδή το αξίζει.

Η καθησυχασμένη βεβαιότητα ότι η κληρονομιά μάς ανήκει αδιαφιλονίκητα, καθιερώνει την εθνική στειρότητα ως κυρίαρχη συμπεριφορά, την αγκίστρωση στα κεκτημένα ως άρχουσα νοοτροπία, τον μηρυκασμό των στερεοτύπων ως ασφάλεια συνέχειας

Εμείς και οι Έλληνες, Δημήτρης Δημητριάδης

 

*“Pays Natal/ Χώρα Γενέθλια” θα παίζεται από τις 16 μέχρι τις 20 Νοεμβρίου 2011 στο Theatre Liberte, Toulon



back to main