Τα σπιτικά ηφαίστεια της Nelly Ben Hayoun
Γεωργία Παπαστάμου

Η Nelly Ben Hayoun στήνει ηφαίστεια στο σαλόνι, δημιουργεί σκοτεινή ενέργεια στον νεροχύτη της κουζίνας και εξηγεί τι ακριβώς κάνει ένας “experience designer”.


H Nelly Ben Hayoun και το The Other Volcano, photο: Wilson Hennessy 

Στο project The Other Volcano ένα μίνι ηφαίστειο 60cm τοποθετήθηκε πάνω από το κόκκινο βελούδινο χαλί που είχε στρώσει στο σαλόνι της η Nelly Ben Hayoun. Κανείς δεν ήξερε πότε θα εκραγεί, γεμίζοντας με φλόγες και καπνό το δωμάτιο. Στo installation Soyuz Chair η καλλιτέχνης, που συστήνεται ως experience designer, σε προσκαλoύσε να καθίσεις σε μια ειδικά σχεδιασμένη πολυθρόνα που προσομοίωνε τα δέκα πρώτα λεπτά της απογείωσης του πυραύλου Soyuz.  «Η επιστήμη μοιάζει να είναι αποκλειστικό προνόμιο των ίδιων των επιστημόνων. Αυτό προσπαθώ να περιορίσω με τη δουλειά μου» λέει η ίδια. Η Ben Hayoun έχει ταξιδέψει και συνεργαστεί με ομάδες επιστημόνων στο CERN, στο κοσμοδρόμιο Μπαΐνοκούρ και στο Τσερνόμπιλ δημιουργώντας με τη βοήθειά τους αυτό έχει από πολλούς ονομαστεί “living room physics”. Αυτά είναι όσα είπε στο ough:

Γιατί επιλέγετε να συνδυάζετε την επιστήμη με την τέχνη;
Τις περισσότερες φορές η επιστήμη μοιάζει να είναι αποκλειστικό προνόμιο των ίδιων των επιστημόνων- ειδικών που μόνο εκείνοι έχουν το προνόμιο να εξερευνούν τα όρια της ανθρώπινης γνώσης και της φύσης. Με την δουλειά μου προσπαθώ να το περιορίσω αυτό. Eπιστρατεύω επιστήμονες σε εμπειρίες που συνδυάζουν τη δημιουργικότητα με την τεχνολογία, την επιστήμη με την φαντασία, το πραγματικό με το καλλιτεχνικό.

Τι είναι για σας το design;
Αυτό που με ενδιαφέρει είναι το πως μπορούμε να χρησιμοποιούμε το design για να αντιμετωπίσουμε την πραγματικότητα. Πως μέσω του design μπορούμε να διερευνήσουμε τομείς της φαντασίας και της επιστημονικής φαντασίας. Για παράδειγμα, το project μου “The Other Volcano” ασχολείται με αυτό το ερώτημα: πως μπορούμε να δημιουργήσουμε την πρόκληση. Το ίδιο ερώτημα θέτει και ο Sartre στο βιβλίο του “The Others”. Πως μπορούμε να ζούμε με κάποιον που μισούμε και ταυτόχρονα χρειαζόμαστε; Για μένα το design δεν υπάρχει μόνο για να δίνει λύση σε προβλήματα, δεν σχετίζεται μόνο με την λειτουργικότητα όπως π.χ. μια καρέκλα ή ένα τραπέζι. Είναι ένα εργαλείο που σου επιτρέπει να φτιάξεις ιστορίες, σου δίνει πρόσβαση στην φαντασία και προσφέρει μια κριτική ματιά όσον αφορά στην σχέση μας με την τεχνολογία. Το design μπορεί να μας δείξει πιθανές υφές του μέλλοντος, να μας βοηθήσει να μαντέψουμε πως θα είναι/πως θα μπορούσε να είναι η καθημερινότητα μας. Πιστεύω σ’ αυτό ως μια σωματική εμπειρία, κάτι που μένει στην μνήμη σου, όπως όταν βλέπεις έναν πίνακα και θυμάσαι τον τόνο των χρωμάτων του.


H Nelly Ben Hayoun μπροστά από τον πύραυλο Soyuz στο κοσμοδρόμιο Baikonur

Τι κάνει ένας “experience designer”;
Προσπαθεί να δημιουργήσει ένα καινούριο τοπίο από την αρχή, προσπαθεί να σε κάνει να χρησιμοποιήσεις τη φαντασία σου. Συνδυάζει την δημιουργικότητα με τεχνολογία, την ποίηση, την λογοτεχνία, την χειροτεχνία και την επικοινωνία. Μπορείς να κάνεις το αδύνατο να συμβεί. Εκείνο είναι που κάνει αυτή τη δουλειά μοναδική. Αυτό που κάνω είναι να  φτιάχνω installations-σκηνικά που υποβοηθούν και ενθαρρύνουν σουρεαλιστικές αλληλεπιδράσεις. Συχνά κάνω performance μέσα σε αυτά ώστε να έχω feedback και να βελτιώσω την εμπειρία την επόμενη φορά. Την δουλειά μου την αντιλαμβάνομαι σαν μια σειρά πειραμάτων. Κάθε φορά υπάρχει 80% ρίσκο. Ποτέ δεν ξέρω αν θα καταφέρω τελικά να προσφέρω μια σημαντική εμπειρία στο κοινό μέχρι την στιγμή που θα μαζευτούμε όλοι και θα ανάψουμε τα φώτα.


The Other Volcano, η θέα απ΄έξω. photο: Νick Βallon 

Πως ήταν η εμπειρία με τα «σπιτικά ηφαίστεια» στο projectThe Other Volcano”;
Το ηφαίστειο στήθηκε τελικά στο σαλόνι μου. Είναι ολόκληρη ιστορία. Καταρχήν, έχω συγκατοίκους και παρόλο που στηρίζουν πολύ ό, τι κάνω, ήταν δύσκολη η απόφαση που έπρεπε να πάρουμε. Ο πυροτεχνουργός Austin Houldsworth και εγώ δεν ξέραμε αν θα δημιουργηθούν ζημιές από τον καπνό. Επίσης το γραφείο του σπιτονοικοκύρη μου είναι ακριβώς κάτω απ’ το διαμέρισμά μου… Πραγματικός εφιάλτης! Υπήρχε το ενδεχόμενο το ηφαίστειο να κάψει το πάτωμα και δημιουργήσει μια τεράστια  καπνισμένη τρύπα στο ταβάνι του. Συνήθως δεν είναι εκεί αλλά δεν ξέραμε αν θα εμφανιστεί τη μέρα που θα κάναμε το γύρισμα. Πριν φέρουμε το ηφαίστειο έστρωσα ένα όμορφο βελούδινο χαλί στο ξύλινο πάτωμα και ήλπιζα ότι δεν θα μου κάψει το σπίτι. Ακολούθησε μια σουρεαλιστική τηλεφωνική συνομιλία με την τοπική πυροσβεστική. Τους είπα ότι τη συγκεκριμένη μέρα επρόκειτο να χρησιμοποιήσω μια μηχανή καπνού στο διαμέρισμά μου (φυσικά δεν τους είπα ότι θα έβαζα ένα ηφαίστειο να εκραγεί στο σαλόνι μου). Μου απάντησαν ότι δεν μπορούν να αγνοήσουν τηλεφωνήματα και πως αν κάποιος τους καλούσε θα έρχονταν σε εμάς… και στο ηφαίστειο. Ήταν αρκετά αγχωτική εμπειρία. Τελικά όλα κύλησαν σύμφωνα με το σχέδιο. Ο Nick Ballon, o φωτογράφος μπορεί να σας πει πόσο συναρπαστικά ήταν και πόσος καπνός υπήρχε. Από θαύμα είμαστε ακόμα εδώ και μιλάμε για αυτό. Την επόμενη μέρα έπρεπε να πάρω το αεροπλάνο και να πάω στο Tel Aviv (θα μιλούσα στο Petcha Kutcha http://www.nellyben.com/pecha-kutcha--tel-aviv/). Τα παπούτσια μου ήταν γεμάτα σκόνη εκρηκτικών. Εκεί ξεκινάει μια άλλη μεγάλη ιστορία…
Αυτό που συμπεραίνεις από όλα αυτά είναι ότι το design έχει να κάνει και με το να παίρνεις ρίσκα.


The Other Volcano, photο: Nick Ballon

Χρειάζεται ποτέ να συμβιβαστείτε για να πραγματοποιήσετε τις ιδέες σας;
Ποτέ δε συμβιβάζομαι. Αν ένα project πρέπει να είναι τεράστιο, τότε πρέπει να είναι τεράστιο. Θα βάλω όλη μου την ενέργεια για να τα καταφέρω, είμαι αισιόδοξη. Ειλικρινά πιστεύω ότι «Τίποτα δεν είναι αδύνατο» και ότι πρέπει να προσπαθείς να κάνεις αυτό που θέλεις. Αυτή τη στιγμή ετοιμάζω μια όπερα, την “Ground Control: the opera for Techno-Wonders”, ένα υπέροχο ταξίδι στο Τσερνομπίλ και στα control room του κοσμοδρομίου του Μπαϊκονούρ. Μια διεπιστημονική ομάδα που περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τον συγγραφέα επιστημονικής φαντασίας Bruce Sterling, τον πυρηνικό επιστήμονα και καθηγητή Neil Hyatt, τον φυσικό Dave Wark, τον μηχανικό αεροδιαστημικής Dr. Chris Welch και τον νευροεπιστήμονα  Andreas Lindenberg. Η ομάδα αυτή εμπλέκεται ενεργά στην αφήγηση και το σκηνικό. Στόχος της είναι να στείλει το κοινό σε ένα ταξίδι σε αυτά τα κατασκευάσματα ελέγχου και ισχύος –τα ακραία παραδείγματα τόσο της διφορούμενης ανθρώπινης φιλοδοξίας όσο και της καταστρεπτικής δύναμης της τεχνολογίας. Το project εξερευνεί την αντικρουόμενη και τρομακτική σχέση μας με την τεχνολογία που έχει επηρεάσει την κυβερνητική πολιτική των τελευταίων δεκαετιών.

Ποιος είναι ο σκοπός σας; Τι θέλετε να καταφέρετε με τα project σας;
Σκοπός μου είναι να φέρω χάος και καταστροφή στον χώρο του design και στον επιστημονικό κόσμο. Εισβάλω σε επιστημονικούς χώρους και δημιουργώ σουρεαλιστικές εμπειρίες μέσω της επιστημονικής έρευνας. Αν δεν με βρείτε στην Ζώνη Αποκλεισμού του Chernobyl μπορεί να είμαι  στον Μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων στο CERN ή στο Κοσμοδρόμιο του Μπαϊκονούρ. Πρεσβεύω πως η πρωτοπορία στο design στηρίζεται στην κατανόηση θεατρικών μεθοδολογιών. Σχεδιάζω με υπαρξιστική διάθεση και προσπαθώ να κάνω την εμπειρία πιο δημοκρατική.
Η δουλειά μου προκαλεί τις δομές εξουσίας εντός της επιστήμης, αποκηρύσσει την πλήξη της καθημερινότητας και απαντά σε αυτή με πάθος, συγκίνηση και ελεύθερη βούληση. «Όχι άλλοι ήρωες». Όλοι μπορούμε να δημιουργήσουμε καινούριους μύθους και να τους ζήσουμε. Αυτό που πρέπει να κάνει το design δεν είναι να υπηρετεί με ζήλο την πραγματικότητα αλλά να δημιουργεί τον δικό του μύθο. Η δουλειά μου παρεμβαίνει ανάμεσα σε αυτά τα δύο και προτείνει εναλλακτικές, σημαντικές εμπειρίες που μας παρέχουν πρόσβαση στην φαντασία μας, οδηγεί σε νέες μορφές ιδιωτικών και συλλογικών φαντασιώσεων.


Η Nelly Ben Hayoun και το super k sonic booum Gold 2, photο: Chris Foster

Τι άλλες μορφές «εξημέρωσης της φύσης με σκοπό την διασκέδαση» υπάρχουν;
Οι πόλεις είναι μια μορφή εξημέρωσης της φύσης. Χρησιμοποιούμε την φύση με δισεκατομμύρια τρόπους ώστε να υποστηρίξουμε πρακτικά τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Αυτό που εξετάζει το project, πιο ειδικά, είναι πως έννοιες όπως η «διασκέδαση» και η «συγκίνηση», που είναι μέρος της ανθρώπινης κουλτούρα μπορούν να εξερευνηθούν μέσω της φύσης. Ο Brendan Walker (http://www.aerial.fm) στο “Taxonomy of Thrill’ (http://www.amazon.co.uk/Taxonomy-Thrill-Thrilling-Designs-Chromo11/dp/0954928024) δίνει τον μαθηματικό τύπο της συγκίνησης (ναι, ναι! Υπάρχει εξίσωση). Εγώ ήθελα να ερευνήσω πως αυτός ο τύπος επηρεάζεται από την φύση.

Πώς είναι να δουλεύεις στο CERN;
Όπως είπα, προσπαθώ να επισκέπτομαι τους ανθρώπους που ασχολούνται με την έρευνα στον χώρο που δουλεύουν. Αυτό είναι το έναυσμα για να σχεδιάσω μία εμπειρία. Έτσι κατέληξα να στέκομαι μπροστά στον ανιχνευτή CMS στην Γενεύη στον Μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων μαζί με τον καθηγητή Geoff Hall. Ήταν μια από τις πιο σουρεαλιστικές εμπειρίες της ζωής μου. Οι επιστήμονες είναι πολύ ανοιχτοί στις απόψεις τους, ειδικά οι φυσικοί. Όσο απίστευτο και αν ακούγεται, μεγάλο μέρος της δουλειάς τους είναι βασισμένο σε εικασίες. Είναι πολύ δύσκολο να αποδειχθούν πειραματικά οι τρέχουσες θεωρίες σχετικά με τους νόμους του σύμπαντος και την θεωρία των υποατομικών σωματιδίων. Μιλάμε για κάτι απειροστικά ελάχιστο και για το πως αυτό επηρεάζει το απειροστικά τεράστιο σύμπαν. Η θεωρία χορδών είναι από τις αγαπημένες μου, μία χορδη στην 11η διάσταση παλλινδρομεί και παράγει ύλη. Οι επιστήμονες προφανώς θα γελάνε με το πολύ στοιχειώδες επίπεδό μου όσον αφορα την κατανόηση της θεωρίας, αλλά γεγονός είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος της εξίσωσης είναι βασισμένο σε ένα αγνώστους –το «χ» είναι ένα από τα κύριά της στοιχεία. Για να καταφέρεις να είσαι φυσικός πλέον, χρειάζεται να τραβήξεις την σκέψη σου όσο πιο μακρυά γίνεται και να είσαι εφευρετικός ώστε να καταλάβεις τι ακριβώς είναι το Big Bang, ή το πολυσύμπαν και να είσαι σε θέση να εξηγήσεις στο ευρύ κοινό ότι το σαπούνι είναι σαν το πολυσύμπαν! Υπάρχει αλληλοκατανόηση ανάμεσα στους φυσικούς και τους designers καθώς δουλεύουμε πάνω στις ίδιες αρχές στις οποίες έχουμε κοινή «πίστη» και εμπιστοσύνη. Οι designersκαι οι καλλιτέχνες ακολουθούν τον δημιουργικό τους ένστικτο με τον ίδιο τρόπο που οι φυσικοί μονίμως αναζητούν και κατασκευάζουν το επόμενο μεγάλο πείραμα που θα μελετήσουν και βάσει αυτού θα δοκιμάσουν τις θεωρίες τους. Για εμένα η κοινή τομή αυτών των δύο κόσμων έχει νόημα, είναι μία σύγκλιση προς το συναρπαστικά άγνωστο.


Η Nelly Ben Hayoun στον Μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων- Ανιχνευτής CMS100 μέτρα κάτω από την επιφάνεια του εδάφους


Σκοτεινή ενέργεια στον νεροχύτη της κουζίνας, photo: Noemie Goudal


Η Nelly Ben Hayoun μπροστά στον αντιδραστήρα 4 στο Chernobyl 



back to main