H ρετρο-φουτουριστική τέχνη του Σταύρου Ντίλιου
Μαρία Παππά

Ένας ξεχωριστός καλλιτέχνης μιλάει στο ough! για την επιστημονική φαντασία και την τέχνη του.

Τις εικονογραφήσεις του Mickey Dreamkey τις συνάντησα για πρώτη φορά μέσα από τα φουτουριστικά artwork που έκανε για τους Φανταστικούς Ήχους. Εκτός από το artwork, τα εξώφυλλα δίσκων και τις αφίσες φτιάχνει τα visuals και για τα live τους. O Σταύρος Ντίλιος όμως που κρύβεται πίσω από το ψευδώνυμο Mickey Dreamkey είναι ένας πολύπλευρος καλλιτέχνης. Μέχρι πρόσφατα αγνοούσα ότι γράφει παράδοξες ιστορίες, κάνει κόμικς και ασχολείται με την επιστημονική φαντασία εδώ και χρόνια –εντάξει, για το τελευταίο ήμουν κάπως υποψιασμένη. Το ίδιο ενδιαφέρον με   τα όσα καταπιάνεται και δημιουργεί έχουν και οι απόψεις του και η συζήτησή που κάναμε για το ough! το επιβεβαιώνει:  

Φωτο: Manteau Stam.



Πότε ξεκίνησες να ασχολείσαι με την επιστημονική φαντασία;
Όπως ο περισσότερος κόσμος ξεκίνησα ως αναγνώστης κάπου στο δημοτικό. Μου αγόραζε η μάνα μου και διαβάζαμε μαζί Ιούλιο Βερν. Αν ήταν να έχω επιλογή στους «κλασσικούς» θα προτιμούσα να μου αγόραζε Γουέλς αν και δε ξέρω τι θα καταλάβαινα σε τόσο μικρή ηλικία. Πάντως το πρώτο βιβλίο που διάβασα συνειδητά ως επιστημονική φαντασία μου το έκανε δώρο μια μεγαλύτερη μου ξαδέρφη, στην πέμπτη δημοτικού. Λεγόταν «Έρχονται οι Διαστημάνθρωποι» και μιλούσε για την επέμβαση κάποιας ανώτερης φυλής εξωγήινων που για να μας «σώσει» από τους εαυτούς μας, μας αφαίρεσαν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούμε τον ηλεκτρισμό. Η ιστορία είχε δύο στοιχεία που μάλλον μου έκαναν εντύπωση και μου έμειναν: ήταν μια ιστορία που μιλούσε για περισσότερα πράγματα από όσα φαίνονταν με την πρώτη ματιά και περιείχε μια εκδοχή του τέλους του κόσμου/πολιτισμού όπως τον ξέρουμε. Από εκεί και πέρα άρχισε ο κατήφορος. Στις εκθέσεις μου, στο σχολειό, εισέβαλαν ανθρωποφάγοι εξωγήινοι, έκανα μονοσέλιδα κόμικς με γιγάντιες μύγες να καταστρέφουν τον κόσμο και φανταζόμουν τον καθηγητή των αγγλικών ως ένα είδος ανδροειδούς, παντρεμένου με έναν σκύλο. Στα τέλη της δεκαετίας του 1990 ξεκίνησα να γράφω μικρά σενάρια για κόμικς. Εγώ τα έγραφα και ο Γαβριήλ Παγώνης τα σχεδίαζε. Το κάναμε αυτό για καμιά δεκαετία αν και δεν ήμασταν ιδιαίτερα παραγωγικοί. Έχουμε κάνει δηλαδή καμιά τριανταριά ιστορίες μαζί. Από εκεί και πέρα, έχω γράψει  δύο σενάρια για ταινίες μικρού μήκους και μερικά διηγήματα.



Ποιος είναι ο αγαπημένος σου συγγραφέας;
Δύσκολη αυτή η ερώτηση… προσπαθώ να διαχωρίζω το έργο από τον δημιουργό. Μια μπάντα που μπορεί κάποιος να έχει θεοποιήσει μπορεί κάλλιστα να κάνει ένα κακό άλμπουμ, ένας σκηνοθέτης μια κακή ταινία, ένας συγγραφέας ένα μέτριο βιβλίο. Ο δημιουργός δηλαδή είναι άνθρωπος και θα έχει καλές και κακές μέρες. Μπορεί να τον αγαπήσεις για αυτό που έκανε τη Δευτέρα και να πεις «μας δουλεύει» για αυτό που έκανε την Τρίτη. Οπότε προτιμώ να αγαπώ αυτό που έγινε τη Δευτέρα παρά αυτόν που το έκανε. Τώρα, στην ερώτησή σου… κρίνοντας αυστηρά με γνώμονα την επιρροή και τις αλλαγές που έγιναν στο κεφάλι μου λόγω ανάγνωσης, ναι υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που με «έκαψαν»  με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Ως έφηβο με κατέστρεψε ο Νευρομάντης του Γκίμπσον. Μετά ήρθε ο Κλαρκ με το Τέλος της Παιδικής Ηλικίας, ο Ντικ με το Βάλις, ο Βόνεγκατ με το Σφαγείο Νο5, ο Λεμ με το Σολάρις… και άλλοι πολλοί  που έχουν ασχοληθεί ελάχιστα ή και καθόλου με το είδος, όπως ο Πάνος  Κουτρουμπούσης, ο Ρίτσαρντ Μπρότιγκαν και ο Κόρμακ Μακάρτυ.

Στην Ελλάδα έχει πέραση σαν είδος ή είναι παρεξηγημένο;
Παρεξηγημένο είναι σε παγκόσμιο επίπεδο, αλλά στην Ελλάδα ειδικά είναι τσουβαλιασμένο μαζί με τα κόμικς και το κινούμενο σχέδιο ασχέτως περιεχομένου: αν ασχολείσαι με κάτι από τα τρία είσαι ή παιδί ή ο τρελός του χωριού. Παίζουν δηλαδή στερεότυπα. «Τι είναι τα κόμικς; Ο Αστερίξ. Τι είναι το κινούμενο σχέδιο; Η Κάντυ Κάντυ. Τι είναι η επιστημονική φαντασία; Ο Πόλεμος των Άστρων.». Είναι πολύς ο κόσμος που σκέφτεται έτσι. Το βλέπεις αυτό όταν γυρίζει μια κοπελίτσα π.χ. και σου λέει «Ταινίες επιστημονικής φαντασίας; Δε μ’ αρέσουν εμένα αυτά.» και στο καπάκι σου λέει πως η αγαπημένη της ταινία είναι η Αιώνια Λιακάδα ενός Καθαρού Μυαλού. Δεν μπορεί να κάνει τη σύνδεση γιατί στην ταινία δεν είδε ούτε διαστημόπλοια ούτε εξωγήινους. Και δε θα μπορέσει να την κάνει ούτε στο Γκάτακα, στα Παιδιά των Ανθρώπων ή τον Δρόμο… Υπάρχει πάντως και επιστημονική φαντασία με εξωγήινους που πουλάει...



Tα X-Files π.χ. ήταν επιστημονική φαντασία.
Ναι, τα X-Files είχαν τεράστια επιτυχία αν και ως σειρά πάτησε πιο πολύ πάνω στο υπερφυσικό και τη συνομωσιολογία παρά σε οτιδήποτε άλλο. Πάντως αν το σκεφτείς είναι περίεργο. Πολλοί άνθρωποι θα δουν ευχάριστα μια ιστορία για ένα τέρας που σκοτώνει κόσμο σε ένα σκοτεινό σπίτι, αλλά δε θα ψηθούν να δουν το πρώτο Άλιεν. Για κάποιο λόγο κλωτσάει κάτι μέσα στο κεφάλι τους, ποιος ξέρει. Η αδερφή μου έχει δει τον Τιτανικό εφτά φορές και έχει κλάψει και τις εφτά. Στο μυαλό της ένα περιδέραιο μπορεί να ανασυρθεί εύκολα από τα βάθη του ωκεανού και δύο άνθρωποι μπορούν κάλλιστα να ερωτευτούν κεραυνοβόλα ο ένας τον άλλο, απλά με μια ματιά. Είναι επίσης λογικό να παίξουν πιστολίδια και καταδιώξεις μέσα σε ένα πλοίο που βυθίζεται και είναι πολύ ρεαλιστικό όλα αυτά να συνέβησαν πάνω στο μεγαλύτερο ναυάγιο όλων των εποχών, λίγο πριν γίνει ναυάγιο, και να μας τα αφηγείται μια από τις επιζούσες που έφτασε στα βαθειά γεράματα.
Από την άλλη, όταν πριν από αρκετά χρόνια έχει πάει η αδερφή μου στο βίντεο κλαμπ και της έχω ζητήσει να μου νοικιάσει ένα άνιμε, το Μετρόπολις, με πήρε τηλέφωνο από το βίντεο κλαμπ και μου είπε «Σταύρο; Είσαι σίγουρος πως το θέλεις αυτό; Είναι παιδικό…». Για την αδερφή μου μια ιστορία που διαδραματίζεται σε ένα μέλλον όπου ρομπότ δουλεύουν για τον άνθρωπο και κάποια από αυτά διαθέτουν νοημοσύνη με ότι προβλήματα αυτό συνεπάγεται, είναι λιγότερο πιθανή από τον Ντι Καπριο παγάκι. Πόσο μάλλον όταν είναι γυρισμένο σε μέσο που έχει συνδυάσει με τα «παιδικά». Τι τα θες, αυτά είναι να μη σου τύχουν.

Έλληνες συγγραφείς υπάρχουν;
Υπάρχουν, ζουν ανάμεσά μας και είναι αξιόλογοι. Κοινό δεν ξέρω αν υπάρχει αρκετό αλλά αυτό το αναφέραμε ήδη. Πάντως, για όποιον γράφει ή θέλει να γράψει, θα πρότεινα να τσεκάρει την Αθηναϊκή Λέσχη Επιστημονικής Φαντασίας και το sff.gr που έχει και εργαστήρι συγγραφής.



Τα κολάζ πώς σου προέκυψαν;
Για πολλά χρόνια έκανα κόμικς, καμιά μικρή ιστορία σε πεζό λόγο, τέτοια πράγματα. Το 2005, ο φίλος μου ο Άγγελος βρέθηκε στην ξενιτιά να σπουδάζει μουσική. Είχαμε να τον δούμε μήνες και μιλούσαμε μόνο ιντερνετικά. Σε κάποια φάση άρχισε να μας στέλνει παλιά ελληνική ποπ  μουσική που την έκοβε κομματάκια και μετά έπαιρνε τα κομματάκια και τα έκανε κάτι άλλο, πιο ενδιαφέρον. Όταν ανακοίνωσε επισήμως το project, το ονόμασε Φανταστικοί Ήχοι και μου ζήτησε αν μπορώ να κάνω artwork. Κάθισα και σκέφτηκα τι διαδικασία είχε ακολουθήσει ο Άγγελος για τη μουσική και έκανα το ίδιο με την εικόνα. Επειδή όλο το πράγμα έγινε μέσω Myspace, που τότε ήταν στις δόξες του, υπέγραψα με το nick μου εκεί, Mickey Dreamkey. Ό,τι έχω κάνει από τότε σε αυτό το στυλ, από αφίσες, εξώφυλλα δίσκων και vj-ing, το κάνω με αυτό το όνομα. Αυτό τον καιρό δουλεύω το εξώφυλλο για το νέο δίσκο των Φανταστικών Ήχων που θα βγει από την Inner Ear.

gif animator

Εσύ είχες σπουδάσει γραφιστική;
Όχι, έχω σπουδάσει κόμικς, σχέδιο και σενάριο δηλαδή. Με το σχέδιο δεν ασχολήθηκα ποτέ όσο θα έπρεπε, ειδικά από τη στιγμή που κατάλαβα πως μπορώ να συνεργαστώ με ανθρώπους που έχουν μεγαλύτερη ευχέρεια σε αυτή τη «γλώσσα». Προτίμησα να αφοσιωθώ αποκλειστικά στο σεναριακό κομμάτι.

Με το γράψιμο τι γίνεται;
Ε, θα σου πω το κλασσικό «θα ήθελα να γράφω περισσότερο αλλά…». Η αλήθεια είναι πως το γράψιμο είναι σκληρή δουλειά και εγώ είμαι λίγο τεμπελάκος. Το μόνο που με κάνει λίγο να ζορίζομαι είναι ότι έχω μερικές ιδέες που θέλω να υλοποιήσω και τα χρόνια περνάνε και το νιώθω στην καμπούρα μου. Έχω ξεκινήσει εδώ και αρκετό καιρό να γράφω κάτι μεγαλύτερο. Όχι γιατί θεωρώ ότι το μυθιστόρημα είναι καμία ανώτερη μορφή έκφρασης όμως. Απλά θέλω να το δοκιμάσω για να δω πως λειτουργώ σε κάτι μεγαλύτερο. Επίσης έχω έτοιμο ένα σενάριο για ένα κινούμενο σχέδιο μικρού μήκους που θέλουμε να κάνουμε με φίλους, όταν με το καλό βρούμε τρόπο να το χρηματοδοτήσουμε, και ένα σενάριο για graphic novel που περιμένει υπομονετικά τον Παγώνη να τελειώσει με την ΑΣΚΤ και να κάτσει να το σχεδιάσει.



Οι ιστορίες σου με τι καταπιάνονται κυρίως;
Προσπαθώ να γράφω ιστορίες που να μου αρέσουν. Συνήθως δεν είναι ούτε αστείες ούτε χαρούμενες. Είναι μάλλον ιστορίες που σε κάποιο σημείο τους, αρχίζουν να συμβαίνουν ασυνήθιστα ή εντελώς παράξενα πράγματα. Με τον Παγώνη ειδικά, ασχοληθήκαμε αρκετά με αυτό το είδος ιστοριών στα κόμικς μας. Εν μέρει γιατί μας άρεσε ως εργαλείο έκφρασης και εν μέρει γιατί εκείνη την εποχή πουλούσε πάρα πολύ η αυτοβιογραφία και θέλαμε να κάνουμε κάτι διαφορετικό. Κάτι που ναι μεν να περιέχει τα βιώματά και τους προβληματισμούς μας, αλλά αυτά τα στοιχεία να είναι μέσα σε μια ιστορία, όχι να είναι η ίδια η ιστορία. Δεν ξέρω αν το πετύχαμε, όποιος διαβάσει μπορεί να κρίνει. Οι περισσότερες ιστορίες μας είχαν δημοσιευτεί στο «9» της Ελευθεροτυπίας και στη Γαλέρα. Κανένα από τα δύο έντυπα δεν υπάρχει πια. Για όποιον θέλει να πάρει μια ιδέα, οι πιο πολλές είναι ανεβασμένες στο http://everythingwedoisaballoon.blogspot.com

Είστε δηλαδή από την Philip K. Dick μεριά της απαισιοδοξίας;
Η άποψη ότι η ζωή του ανθρώπου είναι όλο χαρά και ευτυχία και ότι οι δύσκολες ή κακές στιγμές είναι απλά οι εξαιρέσεις του κανόνα είναι κατά τη γνώμη μου λανθασμένη. Αυτά συμβαίνουν στις διαφημίσεις. Στην πραγματική ζωή συμβαίνει το εντελώς αντίστροφο. Τα δόντια μου θα είναι αστραφτερά για μερικές μέρες μετά τον καθαρισμό και μετά θα κιτρινίσουν ξανά γιατί αυτό συμβαίνει όταν τρως και πίνεις. Είναι αρκετά απελευθερωτικό να βλέπεις την ανθρώπινη φύση ύπο αυτό το πρίσμα. Εμένα δηλαδή με βοηθάει. Πάντως δε με θεωρώ απαισιόδοξο, απλά ρεαλιστή. Και όχι, στις ιστορίες μου, δεν υπάρχει πολλή χαρά ή γέλιο.



Η κρίση πάντως τελευταία δεν σε αφήνει και να χαρείς για πολλά πράγματα.
Μικρές χαρές μπορούν να βρεθούν παντού αν και, όταν δεν έχεις να φας, σίγουρα τις προσπερνάς. Συζητούσα με φίλους τις προάλλες ότι στο παρελθόν έχουν γίνει πόλεμοι και καταστροφές και κόσμος έχει πεθάνει και υποφέρει και όλα αυτά τα ωραία. Λέγαμε λοιπόν πως υπάρχουν γενιές ανθρώπων που έχουν ζήσει χειρότερα από εμάς. Άρα δε ζούμε τη χειρότερη εποχή. Μήπως τότε ζούμε στην πιο ελεεινή; Γιατί σήμερα δεν έχει γίνει κανένας πόλεμος, σεισμός, λιμός ή καταποντισμός κι όμως υπάρχουν χιλιάδες που υποφέρουν. Και παρόλο που υποφέρουν, συνεχίζουν να στηρίζουν το σύστημα που τους κάνει να υποφέρουν. Γιατί; Πως το αφήσαμε να συμβεί; Πως το αφήνουμε να συνεχίζει να συμβαίνει; Να σου πω για μένα ότι όσο αυτό το πράγμα χτιζόταν γύρω μου, συνήθιζα να δουλεύω 10 και 12 ώρες κάθε μέρα εκτός σαββατοκύριακου και όταν άκουγα ότι κάποιοι διεκδικούσαν οτιδήποτε έλεγα «καλά κάνουν τα παιδιά». Όμως δεν κατέβαινα στο δρόμο μαζί τους. Καθόμουν και δούλευα μπας και δεν πιάσω το παράλογο deadline και στεναχωρηθεί η project manager που ήταν φιλαράκι. Με αυτά και με αυτά μετατράπηκα και εγώ από πολίτης μιας δημοκρατίας σε εργατικό δυναμικό που είναι ευχαριστημένο απλώς με το να καταναλώνει. Επέτρεψα έτσι να με κυβερνήσουν τηλεοπτικοί ρήτορες που θέλουν να αποκαλούνται «πολιτικοί» τη στιγμή που ακόμα και αν είχαμε κοινά συμφέροντα, εγώ και αυτοί, είναι εντελώς ανίκανοι να λύσουν οποιοδήποτε πρόβλημά μου. Είναι κρίμα που έπρεπε να καταστραφεί μια χώρα για να μάθω κάτι τόσο απλό.  Αλλά τουλάχιστον έμαθα. Αυτό είναι κάτι που με κάνει να χαίρομαι.

Πώς φαντάζεσαι π.χ. την Ελλάδα του μέλλοντος;
Το πώς φαντάζεσαι κάτι είναι πάντα απόρροια της εποχής που ζεις. Στις αισιόδοξες εποχές οι άνθρωποι φαντάζονται μεγαλουπόλεις με αυτοκίνητα που πετάνε και ρομπότ να μας φτιάχνουν καφέδες. Στις εποχές της βίας οι άνθρωποι φαντάζονται σαρκοβόρα τέρατα με πλοκάμια να εισβάλουν από κάποιο μακρινό πλανήτη. Στις εποχές του φόβου και της αβεβαιότητας οι άνθρωποι φαντάζονται δυστοπίες. Μόνο που η δυστοπία είναι ήδη εδώ. Το καθεστώς είναι απολυταρχικό, οι άνθρωποι ζουν στο φόβο, η διακίνηση των ιδεών περιορίζεται, υπάρχει καταπίεση, έλεγχος και χειραγώγηση των μαζών. Παρόλο που δε θέλω να σκέφτομαι αρνητικά, φοβάμαι πως λίγα από αυτά τα χαρακτηριστικά της σημερινής εποχής θα αλλάξουν στο άμεσο μέλλον. Γιατί για να γίνει κάτι τέτοιο πρέπει ο καθένας μας να μπορέσει να δει τι πήγε στραβά στο παρελθόν και να το αλλάξει και δυστυχώς δεν είναι εύκολο για όλους να το κάνουν αυτό. Η Ίντιρα Γκάντι είπε κάποτε ότι «Η Ιστορία είναι πολύ καλή δασκάλα αλλά έχει πολύ απρόσεκτους μαθητές». Ελπίζω οι επόμενες γενιές να είναι καλύτεροι μαθητές από ότι ήταν η δικιά μου.



http://everythingwedoisaballoon.blogspot.com



back to main