H Αόρατη Αυτοκρατορία του Juha Arvid Helminen
Διονύσης Ανεμογιάννης

Από τον «Μαύρο Γάμο» στα βασανιστήρια του Abu Graibe και τις εθνικιστικές μαλακίες του σήμερα.

To βασίλειο του Juha Arvid Helminem είναι ένα σκοτεινό αποστειρωμένο κολαστήριο. Σκοτεινές μορφές, καλυμμένες από μυστήριο, διαφθορά και μία φύση αμετανόητα κακή κινούνται στο ημίφως, φτιάχνουν τάγματα, καταστρώνουν ραδιουργίες. Η μάσκα γίνεται ολόσωμο προσωπείο στις φωτογραφίες του Φιλανδού καλλιτέχνη και ο πόλεμος ταυτίζεται με την ανθρώπινη κατάσταση.

Πώς χρησιμοποιείς τις μάσκες στα έργα σου; Τι προσπαθείς να εκφράσεις μέσα από αυτές;
Οι επίδεσμοι και οι μάσκες στα έργα μου ουσιαστικά απομακρύνουν τα ατομικά χαρακτηριστικά του μοντέλου μέχρι το σημείο που χάνει τον εαυτό του. Χωρίς τις μάσκες αυτές οι χαρακτήρες θα κατέρρεαν όπως και οι ιδέες στις οποίες πιστεύουν. Αυτό που με έχει συνεπάρει στην ιδέα της απουσίας του προσώπου είναι η ελευθερία που δίνει να χειριστείς την ανθρώπινη ασκήμια. Είναι ένας φυσικός τρόπος να εξερευνήσεις τον εαυτό σου. Όταν εξαλείψουμε την αυταπάτη της διαφορετικότητας την οποία νομιμοποιούν η ιδέα της εθνότητας και η ομοιογένεια στα πλαίσια αυτής, θα μπορούσαμε όλοι να γίνουμε ένα. Αν χάνονταν οι φυλετικοί διαχωρισμοί το μόνο που θα έμενα θα ήταν οι ίδιοι οι άνθρωποι.

Τι ερεθίσματα προκαλεί η μάσκα στον άνθρωπο;
Η παντελής απουσία  προσώπου είναι ο πυρήνας πολλών μορφών καταπίεσης. Όταν ένας άνθρωπος χάνει το πρόσωπό του, σύντομα θα βρεθεί κάποιος να αναλάβει το ρόλο του καταπιεστή του. Μπορείς πιο εύκολα να χτυπήσεις και φερθείς άσχημα σε κάποιον που δεν παρουσιάζει συναισθήματα.  Όταν βγήκαν στην δημοσιότητα οι φωτογραφίες από τις φυλακές του Abu Graibe, ήταν εμφανής ο εξευτελισμός και η βία σε άτομα με καλυμμένα τα πρόσωπά τους. Οι σακούλες στο κεφάλι βοηθούσαν τους βασανιστές να επιδοθούν σε πράξεις που ποτέ δεν θα ενέκριναν υπό κανονικές συνθήκες. Η μάσκα σε καθιστά απλά ένα σώμα χωρίς χαρακτήρα, γίνεσαι ένα κομμάτι κρέας.

Tι είναι η «Αόρατη Αυτοκρατορία»; Ποιοι την κατοικούν;
Η αρχική μου ιδέα ήταν να δημιουργήσω ένα οικογενειακό άλμπουμ αριστοκρατών. Μία οικογένεια ατιμωμένη και ξεπεσμένη, που επιμένει να ζει στο παρελθόν αδυνατώντας να επαναπροσδιορίσει το ρόλο της. Στις φωτογραφίες θα βρεις στρατιές πολέμου που επιζητούν αιώνια μία σύγκρουση ,που ποτέ δεν θα βρουν. Στις εικόνες μου υπάρχει ένα αίσθημα βίας χωρίς ποτέ την πράξη, μόνο την σιωπή που ακολουθεί. Οι κάτοικοι της «Αόρατης Αυτοκρατορίας» απορούν χωρίς να μπορούν ποτέ να καταλάβουν.

Τι είναι αυτό που σε εμπνέει στα στρατιωτικά θέματα;
Ο τρόπος με τον οποίο αναπαρίσταται ο πόλεμος έχει αλλάξει σημαντικά με την ανακάλυψη της κάμερας. Πριν από αυτή, υπήρχε η κατακόρυφη αναπαράσταση του πολέμου: οι ηρωικές μάχες με τους θριαμβευτές πολεμιστές. Μετά την ανακάλυψη της κάμερας ,ωστόσο, ήρθε η οριζόντια οπτική του πολέμου: οι νεκροί του Gettysburg και μετά τα νεκρά αγόρια στην μάχη του Somme κατά της διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. O θάνατος εκτέθηκε στα μάτια του κοινού. Μάταια, απολυταρχικές κοινωνίες όπως η ναζιστική Γερμανία και η Πρώην Σοβιετική Ένωση προσπάθησαν να γυρίσουν πίσω στον χρόνο για να δείξουν την «δόξα» του πολέμου. Κατάφεραν μόνο να δημιούργησαν ένα μεγαλομανές κιτς. Στις φωτογραφίες μου δείχνω την διεστραμμένη πλευρά του ελέγχου στην τέχνη. Σήμερα η προπαγάνδα παρασκευάζεται κυρίως στο Χόλυγουντ.

Θα μπορούσαμε, δηλαδή, να σε θεωρήσουμε ένα είδος «πολεμικού ανταποκριτή»;
Πάντα θεωρούσα πολύ δύσκολο να αντιμετωπίσω καταπρόσωπο την ανθρώπινη ασχήμια, όπως κάνουν οι ντοκιουμενταρίστες φωτογράφοι, πάντα χρειαζόμουν κάποια απόσταση. Η Αόρατη Αυτοκρατορία μου δίνει την απόσταση αυτή που χρειάζομαι.

Ποια η σχέση μεταξύ θρησκείας/δόγματος και μάσκας;
Όταν ξεκίνησα να δουλεύω πάνω στις φωτογραφίες της «Αόρατης Αυτοκρατορίας» εμπνεύστηκα σε μεγάλο βαθμό από τις ισπανικές τελετές για το Πάσχα που χρησιμοποιούν κάτι κωνοειδείς μάσκες. Αντίστοιχα όταν δούλευα πάνω στον «Μαύρο Γάμο», είχα αντλήσει υλικό από την εικόνα ενός παραδοσιακού Βρετανικού γάμου. Αργότερα έκανα αναφορές και σε άλλα δόγματα όπως τον Καθολικισμό, το Ισλάμ , τους Σταλινιστές κλπ. Οι θρησκευτικές αρχές πάντοτε ήθελαν να καλύπτουν την παρουσία τους με τον πιο όμορφο τρόπο, προκειμένου να αποσπούν τους οπαδούς τους από την κενότητα του δόγματος. Εγώ τους ντύνω με μαύρο χρώμα. Μην με παρεξηγείτε, η θρησκεία στην κοσμική της εκδοχή μπορεί να είναι πολύ ενδιαφέρουσα και να δώσει λύσεις σε πολλούς. Όταν όμως αποφασίζει να σταθεί υπεράνω κάθε κριτικής, μπορεί να κάνει πολύ άσχημα πράγματα.

Πώς αντιλαμβάνεσαι την πολιτική κατάσταση της εποχής;
Οι Ναζί ήταν κατά της μοντέρνας τέχνης. Ήθελαν την τέχνη κάτι όμορφο και επιφανειακό. Ρόλος της τέχνης ήταν να μεταδώσει το πατριωτικό ιδεώδες και όχι να προάγει την ελεύθερη σκέψη. Οι Ναζί ήθελαν να γυρίσουν στο 1800. Το λυπητερό είναι ότι αυτός ο τρόπος σκέψης δεν έχει πεθάνει στην Ευρώπη. Στην χώρα μου, την Φιλανδία, ένα κόμμα με την επωνυμία «Οι Φιλανδοί» γράφουν στην προεκλογική τους διακήρυξη, την επιθυμία να γυρίσουν την τέχνη πίσω στον χρόνο, στις εποχές της κλασσικής φιλανδικής δημιουργίας, του Albert Edelfelt (1854-1909) και του Akseli Gallen-Kallela (1865-1931). Εννοείται ότι οι άνθρωποι των τεχνών είναι κατά όλων αυτών και φυσικά δύσκολα θα έβρισκες αξιόλογους καλλιτέχνες που θα μπορούσαν να ασχοληθούν με αυτή την εθνικιστική μαλακία. Αντίστοιχα, η πολιτική μερίδα των «Διανοουμένων» με αρχηγό τον Jussi Halla-Aho έχει δηλώσει ότι πρέπει να επιβληθεί στρατιωτική χούντα στην Ελλάδα και ότι μόνο ο στρατός θα μπορούσε να επαναφέρει την ομόνοια στους δρόμους της Αθήνας. Όλοι γνωρίζουν πόσους νεκρούς θα στοίχιζε μία τέτοια έκβαση˙ ζούμε σε δύσκολους καιρούς.  

http://www.myspace.com/75845310



back to main