Ημερολόγιο Εγκλεισμού: Από τις στάχτες του Μινιόν στη σκηνή
Φιλίππα Δημητριάδη

Η Μαρία Πανουργία σκηνοθετεί τις μικρές ζωές μας, στην παράσταση Μινιόν: Μια Χριστουγεννιάτικη Ιστορία.

Το 1997 δημοσιεύεται στο λογοτεχνικό περιοδικό «Πλανόδιον», αυτούσιο, το ημερολόγιο ενός άγνωστου άνδρα που βρέθηκε στα σκουπίδια από τη Νότα Πατεριμού, φίλη των εκδοτών του περιοδικού. Οι σημειώσεις του ημερολογίου καλύπτουν την εορταστική περίοδο Δεκέμβριος του 1980 - Ιανουάριος του 1981.Η γυναίκα ανακάλυψε το παλιό τετράδιο το καλοκαίρι του 1990, στην περιοχή της Νέας Σμύρνης, ανάμεσα σε άλλα απορρίμματα που έμοιαζαν προϊόν κάποιας μετακόμισης.   Σήμερα, τριάντα χρόνια μετά, η Μαρία Πανουργιά ξανά – ανακαλύπτει τον άγνωστο άνδρα του ημερολογίου και του δίνει ζωή, σε μια παράσταση γεμάτη συμβολισμούς.

Φώτο: Eftychia Vlachou

Την ημέρα που συνάντησα τη Μαρία το ημερολόγιο έδειχνε 19 Δεκέμβρη. Ακριβώς τριάντα τρία χρόνια δηλαδή, μετά την πυρκαγιά που κατέστρεψε το κατάστημα Μινιόν, που χαρίζει το όνομά του στην παράστασή της και την διατρέχει σαν ένα συμβολικό γεγονός.

Σημαδιακό σκέφτομαι κι εκείνη μοιράζεται την ίδια άποψη. Όμως το Μινιόν, δεν είναι μόνο το πολυκατάστημα που ξεκίνησε από ένα μικρό περίπτερο στην οδό Πατησίων. Μινιόν είναι ο άνδρας του ημερολογίου, μινιόν είναι η ζωή του και κατά συνέπεια η ζωές όλων μας. Είναι μια λέξη φορτισμένη με πολλαπλά νοήματα. Η Μαρία πιστεύει ότι ο άγνωστος συγγραφέας του ημερολογίου είναι η μικρογραφία της Ελλάδας του σήμερα και πως ανάμεσα στο 1980 και στο 2013 υπάρχει μια αρκετά μεγάλη ταύτιση.

Ο θίασός της και η ίδια, καίνε την πόλη κάθε νύχτα, ως και τις 12 Ιανουαρίου 2014, στο Bios Main.

«Είμαι ηθοποιός. Αυτή, είναι η πρώτη μου σκηνοθετική δουλειά. Είμαι στο χώρο εδώ και είκοσι χρόνια, αλλά δεν το έχω ξανακάνει αυτό και νιώθω παραδόξως μια χαρά. Είχα άγχος, αλλά γενικά ήμουν ήρεμη, γιατί η παράσταση αυτή γίνεται με φίλους που τους ξέρω χρόνια. Βοηθήσαμε ο ένας τον άλλο και δεν υπάρχει κάτι αρνητικό μεταξύ μας. Κάθε πρωί βέβαια ξυπνούσα κι έλεγα «Θεέ μου, τι πάω να κάνω;», αλλά μετά σκεφτόμουν με ποιους ανθρώπους συνεργάζομαι και αυτομάτως έπαιρνα δύναμη. Η σκηνοθεσία ήταν κάτι που πάντα ήθελα αλλά δεν τολμούσα. Φοβόμουν. Όλοι οι άνθρωποι φοβόμαστε, νομίζω ότι δεν λέω και κάτι πρωτότυπο τώρα. (γέλια) Αυτό το απλό πράγμα συνέβη λοιπόν. Το γεγονός ότι ο Κωνσταντίνος Αβρακιώτης, που πρωταγωνιστεί και είναι φίλος μου, το διάβασε και του άρεσε και ότι του ταιριάζει απόλυτα ο ρόλος, οδήγησε στο να γίνει πολύ φυσικά όλο αυτό.

Το ημερολόγιο αυτό το ξέρω από το 1997. Μου έδειξε ένας φίλος μου το περιοδικό και μου λέει διάβασέ το, θα σου αρέσει, μπορεί να το κάνετε κάτι για το θέατρο. Τότε δούλευα με τον Γιώργο Κακανάκη. Λέγαμε μήπως όντως κάνουμε κάτι γι αυτό, αλλά τελικά δεν έγινε. Πριν δυο χρόνια, ξαναθυμήθηκα την ύπαρξη του τεύχους με αφορμή τις φωτιές στην Αθήνα. Κάτι τέτοιο είχε να συμβεί από τότε. Τώρα είναι η σωστή στιγμή για να το ανεβάσουμε νομίζω. Αν το κάναμε το ’97, δεν θα είχε το ίδιο νόημα.

Κι αυτό, γιατί τώρα είναι η πόλη πάλι σε ένα μεταίχμιο, όπως και τότε, διαφορετικού τύπου βέβαια. Ήταν η μεταπολίτευση, το ΠΑΣΟΚ δεν είχε έρθει ακόμη στην εξουσία, είχε κάτι μίζερο, μελαγχολικό και θλιβερό αυτή η εποχή. Μοιάζει πολύ με το τώρα. Δεν υπήρχε αφθονία τότε, όπως σήμερα. Πολύ ενδιαφέρον είναι το γεγονός, ότι ο άνδρας αυτός γράφει:  «Βουκουρεστίου και Σταδίου, ωραία τ’ ακριβά πράγματα.», ακόμα και σήμερα αυτό είναι το μόνο σημείο της πόλης που έχει μείνει ίδιο. Τα καταστήματα με τα ακριβά ρούχα σχεδιαστών και τα κοσμηματοπωλεία είναι ακόμα εκεί.  Το θυμήθηκα μεν ως κείμενο, αλλά δεν το είχα στα χέρια μου γιατί μετά από κάποιες μετακομίσεις έχασα το τεύχος του «Πλανόδιον». Έτσι έψαξα στο διαδίκτυο να δω σε ποιο τεύχος του περιοδικού ήταν το ημερολόγιο, πήρα τηλέφωνο ένα βιβλιοπωλείο, μου είπαν ποιος προμηθευτής είχε stock το τεύχος κι ευτυχώς το είχαν. Όλα ήταν πολύ συγκυριακά. Ξεκινήσαμε τον Αύγουστο, αποφασίζοντας πρώτα τι θα κρατήσουμε από το ημερολόγιο. Αυτό μας πήρε τον περισσότερο καιρό. Κυρίως δεν βάλαμε δηλαδή. Τα υπόλοιπα άρχισαν να έρχονται στην πορεία. Μέσα από τις πρόβες.

Δεν ξέρουμε αν αυτός ο άνδρας ζει ή πέθανε. Το ημερολόγιο αυτό βρέθηκε στα σκουπίδια.  Αυτό έκανε κάτι μέσα μου. Παίρνεις ένα απόρριμμα αυτής της πόλης και το κάνεις κάτι. Έτσι είναι κι αυτή την στιγμή η Ελλάδα. Θέλουν να μας πετάξουν σαν σκουπίδι. Κι εμείς πρέπει να κάνουμε κάτι.

Δεν ξέρουμε το όνομά του. Εμείς τον βγάλαμε Φώτη. Κάπως γεννήθηκε αυτό στις πρόβες. Στην αρχή είχαμε βρει ένα ποίημα ενός αγνώστου πάλι, με το οποίο θέλαμε ν’ αρχίζει η παράσταση. Σε αυτό το ποίημα επαναλαμβάνονταν συνεχώς ένα όνομα, το «Βάσκος», το οποίο όμως δε μας άρεσε. Στην πρόβα κάποια στιγμή σβήνει ένα κερί και ο πρωταγωνιστής παύει να μιλάει. Είναι σα να σβήνει κι ο ίδιος. Είναι και ένας άνθρωπος σβησμένος συναισθηματικά.  Έτσι τον είπαμε Φώτη, για να τονίσουμε και το οξύμωρο και για να παίξουμε με την γιορτή των Χριστουγέννων.    

Ο άνδρας αυτός για μένα είναι μια μικρογραφία της χώρας. Είναι ένας άνεργος άνδρας. Πρέπει να ήταν καθηγητής. Έχουμε αυτή την εντύπωση, καθώς μέσα στο ημερολόγιο αναφέρει ότι τρώει στον Παρνασσό. Στην έρευνά μας βρήκαμε ότι ο Παρνασσός ήταν ένα εστιατόριο που έδινε φαγητό με χαμηλότερες τιμές σε άνεργους φοιτητές. Άκουγε πολύ κλασική μουσική και έκανε και κριτική. Μπορεί και να ήταν καθηγητής μουσικής, γιατί οι γνώσεις του πάνω στην κλασική μουσική είναι εντυπωσιακές.  Ήταν ένας άνθρωπος μοναχικός, με κάτι εξάρσεις τρομερού μεγαλείου. Δεν είχε φίλους, περνάει μόνος του τα Χριστούγεννα, φαίνεται ότι δεν έχει που να πάει και μάλλον δεν έχει ούτε οικογένεια. Μας δίνει επίσης την πληροφορία ότι είχε κάποια λεφτά στην τράπεζα, τα οποία εκείνη την περίοδο τελειώνανε. Έβλεπε πολλά όνειρα, τα οποία τα καταγράφει και έχουμε και κάποια απ’ αυτά στην παράσταση.  Ήταν ένας άνθρωπος με τρομερή παρατηρητικότητα. Παρατηρεί και κρίνει τους ανθρώπους πολύ έντονα και αρκετά εύστοχα. Είχε πολύ χιούμορ, παρόλο που ήταν καταθλιπτικός και έπαιρνε χάπια. Ένα άλλο περίεργο που έκανε, είναι ότι κάπνιζε συνέχεια διαφορετικές μάρκες τσιγάρων.

Υπάρχει ένας ακάλυπτος στην πολυκατοικία του, όπου εκεί παρακολουθεί δύο κοπέλες, γειτόνισσές του - τις οποίες αποκαλεί λολίτες - και τη μαμά τους. Έχω φτιάξει τη σχέση τους, παραπάνω απ’ όσο στο ημερολόγιο. Τον προκαλούν και κατά τη διάρκεια της παράστασης στολίζουν όλο το χώρο χριστουγεννιάτικα. Αλλά μ’ έναν πολύ περίεργο και συμβολικό τρόπο που θα δείτε στην παράσταση. Είχε τρέλα με τις γυναίκες λοιπόν εκείνος ο άνδρας. Του άρεσαν πάρα πολύ. Υπάρχει έντονο το ερωτικό στοιχείο. Κάνει συνέχεια παρατηρήσεις για την εμφάνιση των γυναικών και προκαλεί τα κορίτσια στον ακάλυπτο.

Δεν είχε γκόμενα φυσικά, έκλαιγε συνέχεια και το κατέγραφε αυτό με μεγάλο ενδιαφέρον. Έλεγε: «Μικρή τάσης για κλάμα σήμερα.» ή «Καθόλου τάσης για κλάμα». Κι έχει συνέχεια στήσεις. Συνέχεια, ακατάπαυστα, παντού. Στο λεωφορείο, στο δρόμο, στο ψιλικατζίδικο. Πήγαινε πολύ σινεμά και αγόραζε συνεχώς δίσκους κλασικής μουσικής. Αυτά είναι τα βασικά του χαρακτηριστικά.

Εμείς μέσα σε όλο αυτό φτιάξαμε μια παράλληλη ιστορία. Υπάρχουν τρεις κόσμοι μες την παράσταση. Οι παράλληλες ζωές των κοριτσιών στον ακάλυπτο, ο δικός του, στο σπίτι του και ο έξω κόσμος, όπου επειδή έχουμε σηκωμένα τα ρολά του Bios Main, η πόλη στη φυσική της διάσταση, απ’ έξω, γίνεται αυτομάτως ένα ακόμη σκηνικό. Άλλοι περνάνε απ’ έξω και χαιρετάνε ή στέκονται και κοιτούν. Άλλοι παρκάρουν ή τυχαίνει να περνάει αυτός ο τύπος με τα μπαλόνια. Κάθε φορά συμβαίνει και κάτι άλλο.

Το ημερολόγιο ξεκινάει από 24 Νοεμβρίου μέχρι 27 Ιανουαρίου. Εμείς όμως, δραματουργικά δώσαμε μια κορύφωση στην ημέρα των Χριστουγέννων. Αυτός δεν θέλει  καθόλου να έρθουν τα Χριστούγεννα, γιατί δεν έχει κανέναν. Είναι μια τρομερά μελαγχολική στιγμή.

 Μιλάει για τη φωτιά στο Μινιόν, αλλά πολύ λίγο. Εμείς ονομάσαμε την παράσταση έτσι, πρώτων γιατί το Μινιόν ήταν το σήμα κατατεθέν των Χριστουγέννων τότε. Ο άλλος λόγος είναι ότι μινιόν, σημαίνει μικρό και μυνιός, στην ομηρική γλώσσα, σημαίνει βραχείς, μικρός, ολίγος. Οπότε είναι σαν ένα λογοπαίγνιο με το «μικρό» μεγάλο που καίγεται, ή τη μικρή ζωή, την καθημερινότητα, που εμείς τη μεγαλώνουμε. Οπότε δεν είναι μια παράσταση για το Μινιόν το πολυκατάστημα. Αυτό ήταν απλά η αφορμή. Φυσικά έχουμε αναφορές και μια φωτιά μέσα στην παράσταση, συμβαίνει το γεγονός και έχει κι ένα όνειρο του άνδρα, με το οποίο τελειώνει και η παράσταση, όπου βλέπει το Μινιόν καμένο. Η παράσταση όμως εστιάζει στην πόλη και τους ανθρώπους της.

Νιώθω μια ευθύνη απέναντι σε αυτό το ημερολόγιο. Σε αυτό τον άνδρα. Έχουμε αγγίξει αυτό το ημερολόγιο τρυφερά, ευαίσθητα.  Πήραμε τα στοιχεία που υπήρχανε, βάλαμε και δικά μας και στήσαμε το χαρακτήρα. Για παράδειγμα επέλεξα να επεκτείνω τη σχέση με τον πατέρα του.

 Στο ημερολόγιο υπήρχε μονάχα η εξής αναφορά: «Αγόρασα μια πάστα για να τιμήσω την εορταστική γιορτή του πατέρα μου», γράφει. Αυτό εμένα, που είναι μια πολύ ψυχρή καταγραφή μιας σχέσεις, μου φάνηκε πολύ σοκαριστικό. Έτσι άρχισα να φτιάχνω μια σχέση με τον πατέρα που διατρέχει όλη την παράσταση. Αυτός ο άνθρωπος δεν έχει καμία αναφορά σε κανένα συγγενικό πρόσωπο. Ούτε σε μάνα, σε αδέρφια… Εκεί είδα ότι υπάρχει ένα συναισθηματικό κενό, μια άρνηση, ένα πάγωμα. Υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Δεν θέλησα να δώσω αιτία του προβλήματος ωστόσο. Δεν έχει νόημα. Έτσι σε όλη την παράσταση πάει να πει κάτι για τον πατέρα του, αλλά τελικά δεν λέει τίποτα.

 Δανειστήκαμε και μια φράση του Τεό Σαλαπασίδη και την προσαρμόσαμε μέσα στο κείμενο. Έχουμε κάνει αρκετά τέτοια αλλά δεν τα καταλαβαίνει ο θεατής. Είναι λες και ήταν γραμμένα στο ημερολόγιο. Νομίζω ότι οι προσθήκες αυτές βαθαίνουν πιο πολύ τον ψυχισμό αυτού του άνδρα. Φωτίζονται μερικά πράγματα πιο πολύ, όπως η έλλειψη οικογένειας και δεσίματος.

Είναι μαγικό το γεγονός ότι μετά από τόσα χρόνια είμαστε εμείς οι δύο εδώ και κάνουμε αυτή την κουβέντα για έναν άνθρωπο για τον οποίο δεν ξέρουμε τίποτα. Δεν ξέρουμε καν αν ζει ή πώς πέθανε, αν έχει πεθάνει. Αυτό συγχρόνως όμως, είναι κάπως οικείο.  Θέλω να πω, οι ζωές όλων μας είναι παράλληλες, μπορεί να μην συναντηθούμε ποτέ, αλλά υπάρχει μια σύνδεση πιο εξώκοσμη μεταξύ μας. Το πιστεύω αυτό. Ότι αυτό το ημερολόγιο μπορεί να γράφτηκε για να βρεθούμε εμείς εδώ τώρα και να συζητήσουμε για την παράσταση, ή για να καταλάβω εγώ κάτι για ‘μενα και οι θεατές κάτι για τον εαυτό τους.

Αν αυτός ο άνθρωπος ζούσε και έρχονταν στην παράσταση θα πάθαινα σοκ. Ήδη έγινε ένα σκηνικό που με άφησε άφωνη. Μια μέρα με παίρνουν τηλέφωνο από το Bios και μου λένε πήρε τηλέφωνο η γυναίκα αυτού που έγραψε το ημερολόγιο και θέλει το τηλέφωνό σου. Και λέω «Ποιος πήρε;». Στο μεταξύ, έχοντας διαβάσει το ημερολόγιο ήξερα ότι δεν υπήρχε σύζυγος, αλλά και ότι ήταν πάρα πολύ δύσκολο να υπάρξει ποτέ. Παρ’ όλα αυτά όμως φρίκαρα, γιατί λέω μπορεί κάτι να έχει γίνει. Οπότε την παίρνω τηλέφωνο, γιατί είχε αφήσει τον αριθμό της και τελικά αποδείχθηκε ότι δεν ήταν η γυναίκα του συγγραφέα του ημερολογίου, αλλά η γυναίκα του ιδιοκτήτη του Μινιόν, η κ. Αμαλία Γεωργακά. Νόμιζε ότι η παράσταση γίνονταν για το Μινιόν και πήρε να με πληροφορήσει ότι υπάρχει βιβλίο με τη ζωή του άνδρα της και την ιστορία του καταστήματος, απ’ όπου θα μπορούσα να αντλήσω πληροφορίες. Της εξήγησα ότι δεν είναι έτσι τα πράγματα και ήταν εκείνη που μου αποκάλυψε ότι ο άνδρας της έβγαλε το κατάστημα Μινιόν, από τον ομηρικό όρο κι όχι από την γαλλική λέξη.

Στην έρευνά μας ψάξαμε και τι ακριβώς είναι ένα ημερολόγιο. Είναι κυρίως μια καταγραφή. Ο τρόπος λοιπόν που ένας απλός άνθρωπος, που δεν έχει καμία σχέση με τη λογοτεχνία καταγράφει με έναν τόσο γλαφυρό τρόπο τη ζωή του, που είναι ουσιαστικά αδιάφορη, έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον. Είναι πολύ μοναχικός άνθρωπος, όποτε μέσα στη μοναξιά του αρχίζει να δίνει μια άλλη διάσταση σε πράγματα που κάποιος άλλος, με μια φυσιολογική σχετικά ζωή, δε θα έδινε ποτέ. Παρατηρεί για παράδειγμα τους αριθμούς κυκλοφορίας των αυτοκινήτων και θεωρεί ότι έχουν κάποια σημασία. Είναι όμως ένας εξαιρετικά ευφυής άνθρωπος, με τρομερή κρητική ματιά.

Μέχρι τώρα η αντιμετώπιση του κοινού είναι εντυπωσιακή. Κλαίνε στο τέλος της παράστασης, αλλά και γελάνε πολύ γιατί είναι μια παράσταση συγκινητική και με πολύ χιούμορ. Είναι κάτι που το καταλαβαίνεις απ’ το χειροκρότημα. Βλέπεις ότι έχει αρέσει στον κόσμο κι αυτό είναι πολύ συγκινητικό και για εμάς. Έχουμε χαρεί πολύ, γιατί είναι μια εντελώς DIY παράσταση. Αφού ήρθε ο σύντροφός μου στην παράσταση και μου λέει: «Τώρα κατάλαβα τι σημαίνει να κάνεις πραγματικά «φτωχή τέχνη», γιατί είδε το κασετόφωνο που έλειπε απ’ το σπίτι, ένα τάπερ που έψαχνε ή ακόμα και ένα του πουκάμισο που το φοράει ο Κωνσταντίνος. Είδε στην παράσταση το μισό μας σπίτι. (γέλια) Όλοι προσέφεραν κάτι σε αυτή την παράσταση. Για παράδειγμα η Βίβιαν Φίλιππα , που είναι αρχιτέκτονας μας φτιάχνει μακέτες της πόλης κι εμείς τις καίμε κάθε βράδυ. Ή η Σοφία Ίτο που είναι βοηθός μου και η Ιωάννα Τσιάμη που φτιάχνει κοστούμια παίζουν κιόλας στην παράσταση. Χωρίς τους φίλους δε θα είχε γίνει αυτή η παράσταση.».

ΜΙΝΙΟΝ: Μια χριστουγεννιάτικη ιστορία – Στο Bios Main από τις 12/ 12 – 12/ 01. Ημέρες παραστάσεων Πέμπτη – Κυριακή.

Ιδέα - Σκηνοθεσία: Μαρία Πανουργιά

Σκηνικός χώρος: Βίβιαν Φίλιππα
Κοστούμια: Ιωάννα Τσάμη
Μουσική διδασκαλία: Blaine L. Reininger
Ηθοποιοί: Κωνσταντίνος Αβαρακιώτης, Θανάσης Δόβρης, Μαρία Πανουργιά, Θεανώ Μεταξά, Ιωάννα Τσάμη, Σοφία Ίτο.

 

 


Bios

Πειραιώς 84, Αθήνα

τηλ: +30 2103425335

www.bios.gr



back to main