Από τα αρχαία προσωπεία στις μάσκες manga
the ough! team

Ο Σίμος Κακάλας, σκηνοθέτης των πρωτοποριακών παραστάσεων της Εταιρίας Θεάτρου Χώρος μιλάει στο ough! για τη χρήση της μάσκας στα έργα τους.   

«Η μάσκα είναι ένα σχεδόν ιερό αντικείμενο, ένα αντικείμενο που ακολουθεί τον ανθρώπινο πολιτισμό από την γέννηση του, ένα εργαλείο μεταμόρφωσης που καμιά φορά μοιάζει μαγική», λέει ο Σίμος Κακάλας, σκηνοθέτης και επιμελητής των παραστάσεων της Εταιρίας Θεάτρου Χώρος, βραβευμένος από την Ένωση Ελλήνων Κριτικών για το σύνολο της ερευνητικής του δραστηριότητας στο θέατρο και την έντονη παρουσία του στην περιφέρεια. Οι πρωτοποριακές παραστάσεις της ομάδας αντλούν στοιχεία από την ελληνική παράδοση, συνδυάζοντάς τα με τις καινούργιες (υπο)κουλτούρες όπως τα γιαπωνέζικα manga και την σύγχρονη μουσική. Από την Γκόλφω μέχρι την Ερωφίλη και τον Ορέστη, το ρεπερτόριό τους ακολουθεί συγκεκριμένη φιλοσοφία, με στοιχεία που είναι πια χαρακτηριστικά της ομάδας. Ένα από τα βασικά στοιχεία τους είναι η χρήση της μάσκας, σύγχρονη -με μορφή γιαπωνέζικου καρτούν- ή βασισμένη σε αρχαία ελληνικά προσωπεία:   

«Ο πρόγονος αυτού που ονομάζουμε υποκριτική γεννήθηκε από την έμφυτη ανάγκη του ανθρώπου να υποδύεται και να ενδύεται ταυτότητες, περσόνες, χαρακτήρες, ρόλους δηλαδή. Γεννήθηκε στην τελετή και απλώθηκε σε πολλές πλευρές του πολιτισμού μας και για διαφορετικές χρήσεις. Και αυτό, γιατί το πρόσωπο είναι η ταυτότητα μας. Αλλάζοντάς το αποκτάμε μια χειροπιαστή  δυνατότητα να γνωρίσουμε έναν άλλο και ίσως εμάς. Με τη μάσκα μπορείς να γίνεις ατομικός ή συλλογικός, ανώνυμος ή επώνυμος, νεκρός ή ζωντανός, προστατεύει, εκθέτει και μεταμορφώνει, γίνεται σκληρή μα και απίστευτα στοργική. Καταλαβαίνουμε αυτούς που την φοβούνται, αλλά δεν παίρνουμε στα σοβαρά αυτούς που την αρνούνται. Ίσως κάτι τους διαφεύγει. 

Ο θίασός μας χρησιμοποιεί την μάσκα είτε για ερευνητικούς λόγους, είτε πάνω στη σκηνή. Για μας αποτελεί ένα εργαλείο που μας έδειξε ενίοτε τον δρόμο και βοήθησε στο άνοιγμα μας σε ένα ρεπερτόριο που αλλιώς δεν θα μπορούσαμε να αγγίξουμε, δεδομένου οτι είμαστε μια ολιγομελής ομάδα ανθρώπων.

Στο σύμπαν του θεάτρου η μάσκα είναι ένα απόλυτο μέγεθος που επιτρέπει στον ηθοποιό να έχει ένα τέτοιο εργαλείο στο χέρι του, όπως ο μουσικός έχει ένα μουσικό  όργανο.

Υπάρχουν σαφείς κανόνες για την μάσκα και ένας θα λέγαμε παγιωμένος κώδικας -είτε παραδοσιακά, είτε από τους μεγάλους Ευρωπαίους ερευνητές του θεάτρου του 20ου αιώνα-, αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι δεν υπάρχουν ακόμα όρια προς εξερεύνηση. Η εξέλιξη έρχεται ως συνέπεια της εξερεύνησης. Το παίξιμο με τη μάσκα είναι κάτι που εξελίσσεται και εμπλουτίζεται με τα χρόνια, και σίγουρα χρειάζεται -μάλλον απαιτείται’ υπομονή και πειθαρχία. Είναι απορία πολλών ανθρώπων για το αν η μάσκα περιορίζει τις εκφραστικές δυνατότητες ενός ηθοποιού. Αυτό όμως που συμβαίνει με τη μάσκα είναι κάτι το διαφορετικό και πέρα απο την μετάδοση μηνυμάτων μέσω των μυικών συσπάσεων ενός προσώπου. Μιλάμε για μια καθολική παράδοση άνευ όρων στη μάσκα, όπου όλο το σώμα γίνεται πρόσωπο».

Η Εταιρία Θεάτρου Χώρος συστάθηκε το 2004 στη Θεσσαλονίκη, βάσει μιας ιδέας του σκηνοθέτη  Σίμου Κακάλα για ένα θίασο με συγκεκριμένη φιλοσοφία ρεπερτορίου και συγκεκριμένη λειτουργία. Αποτελείται από τους Σίμο Κακάλα, Έλενα Μαυρίδου (νικήτρια των βραβείων Καρόλου Κουν και Μελίνας Μερκούρη), Δήμητρα Κούζα και Στέλλα Τενεκεντζή. Οι πρακτικές του θιάσου αντλούν ιδέες από τις πρακτικές των μπουλουκιών, ενώ το ρεπερτόριό του βασίζεται πάνω στον άξονα Γκόλφω-Ερωφίλη-Ορέστης, που τέθηκε εξ αρχής από τον σκηνοθέτη, με στόχο την προσέγγιση των στοιχείων εκείνων που ενδεχομένως συνθέτουν τη νεοελληνική πολιτισμική ταυτότητα. Ο θίασος ξεκινά τις παραστάσεις του εκτός αστικών κέντρων, συνήθως από παραμεθόριες  περιοχές, καθώς τα έργα που ανεβάζει έχουν άμεση ή έμμεση σχέση με τον λαϊκό πολιτισμό. Όταν και εάν τα έργα ολοκληρώσουν έναν κύκλο στην περιφέρεια στα πλαίσια περιοδείας, συνεχίζουν την πορεία τους και παρουσιάζονται σε αστικό κοινό, με συμμετοχές σε Διεθνή Φεστιβάλ εντός και εκτός των συνόρων. Η Εταιρεία Θεάτρου Χώρος μεταξύ άλλων έχει συνεργαστεί με Πανεπιστημιακά Ιδρύματα, ΔΗΠΕΘΕ, το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος και το Εθνικό Θέατρο. Το 2007 βραβεύτηκε από την Ένωση Ελλήνων Κριτικών για το σύνολο της ερευνητικής του δραστηριότητάς και την έντονη παρουσία του στην περιφέρεια κι έχει συμμετάσχει σε ένα σωρό διεθνή φεστιβάλ στην Ελλάδα και στην Ευρώπη.

Αυτήν την περίοδο παίζεται απ’ το θίασο το «Λιωμένο Βούτυρο revisited» στο Θέατρο Αμαλία στη Θεσσαλονίκη μέχρι τις 13.11 και στη συνέχεια θα παρουσιαστεί σε άλλες πόλεις στην Ελλάδα και την Κύπρο. Στην Αθήνα θα παρουσιαστεί στο Θέατρο Θησείον.
Ακολουθεί η παράσταση Ερωφίλη που είναι το τρίτο σχεδίασμα της παράστασης και θα παρουσιαστεί επίσης στο Θέατρο Θησείον.
Το επόμενο βήμα είναι το έργο Ορέστης σε μετάφραση Τσαρούχη.



back to main