Εννιά χιλιάδες τίτλοι και κάτι για να ξεχνιέσαι
Μαρία Παππά

Αχαλίνωτος ερωτισμός και γυναικείες φαντασιώσεις πίσω από τις λέξεις της «θηλυκής λογοτεχνίας».   

Τράβηξε το στόμα του από το δικό της κι εκείνη τον κοίταξε με βλέμμα γεμάτο πόνο. «Παλιάνθρωπε», φώναξε, ενώ ήταν ακόμη κολλημένη πάνω του. «Γιατί δεν μπορείς να με αφήσεις στην ησυχία μου;».

«Γιατί δεν θέλεις να σ’ αφήσω», της απάντησε βραχνά και την ξαναφίλησε μέχρι που την ένοιωσε να τρέμει ολόκληρη. Αλλά ούτε ο ίδιος είχε μείνει ατάραχος από κείνο το φλογερό σμίξιμο των χειλιών τους. «Πρέπει να σταματήσουμε», βόγκηξε εκείνη, όταν το φιλί άρχισε να γίνεται πιο τολμηρό, με κίνδυνο να τους παρασύρει σε ανεπίτρεπτα όρια. [Μια αξέχαστη γυναίκα, σελ. 149, Miranda Lee, Χρυσά Άρλεκιν]

Φωτο: Eftychia Vlachou

Η Αυστραλή Miranda Lee γράφει ρομαντική (ή αυτό που ονομάζεται «γυναικεία» λογοτεχνία) πάνω από τριάντα χρόνια. Στην πραγματική της ζωή που μοιάζει λες και βγήκε από τις αισθηματικές ιστορίες της, ο άντρας της παράτησε την δουλειά του για να μάθει να σιγυρίζει και να μαγειρεύει για να στηρίξει την συγγραφική της ιδιότητα. Η Miranda με μια τεράστια βιβλιογραφία στο ενεργητικό της, ανήκει στις εκατοντάδες αγγλόφωνες συγγραφείς του είδους. Οι περισσότερες από αυτές παραμένουν ανώνυμες για τους μη φανατικούς, και το άρλεκιν έχει γίνει πλέον συνώνυμος όρος με την ερωτική και ρομαντική λογοτεχνία. Όχι μόνο στην Ελλάδα. Με ψευδώνυμα όμως μετέφραζαν και έγραφαν «άρλεκιν» πολλοί γνωστοί Έλληνες συγγραφείς. Η πιο διάσημη «κακιά» του ελληνικού κινηματογράφου, η Τασσώ Καββαδίας έκανε για πολλά χρόνια από τις πιο προσεγμένες μεταφράσεις  του είδους. (Όταν η κόρη της, που ήταν ψυχολόγος στη Νέα Υόρκη τής είπε ότι πολλοί άνθρωποι που αντιμετωπίζουν ψυχικά προβλήματα συνηθίζουν να διαβάζουν τα ανάλαφρα άρλεκιν για θεραπευτικούς σκοπούς, το ξεπέρασε και άρχιζε να βάζει κανονικά το όνομά της) Τα «ελληνικά» άρλεκιν πρωτοκυκλοφόρησαν τον Ιούνιο του 1979, «όταν τρεις νέοι εκδότες θέλησαν να φέρουν και στη χώρα μας την αφρόκρεμα του αισθηματικού μυθιστορήματος», όπως μας εξηγεί η Μαρίνα Κουλουμούνδρα, διεύθυντρια εκδόσεων της Χαρλένικ Ελάς. «Προχώρησαν σε μια κοινοπραξία με την καναδική Harlequin Enterprises, την ηγετική δύναμη στο χώρο της γυναικείας λογοτεχνίας, η οποία δραστηριοποιείται σε πάνω από εκατό χώρες σε έξι ηπείρους, ακόμα και στη Ρωσία και στην Κίνα σήμερα και έτσι γεννήθηκε η Χαρλένικ Ελλάς».

Είναι γυναικεία ή ερωτική λογοτεχνία;
Είναι γυναικεία λογοτεχνία, αλλά το ένα δεν αποκλείει το άλλο. Κάθε ιστορία έχει το δικό της τόνο. Υπάρχουν Άρλεκιν όπου κυριαρχεί ο ρομαντισμός και Άρλεκιν όπου ο ερωτισμός, το σεξ, έχουν πιο πρωτεύοντα ρόλο. Θα μπορούσαμε να πούμε, πάντως, ότι τα Άρλεκιν εξέδωσαν ερωτική λογοτεχνία για γυναίκες πολύ πριν το είδος πάρει τις σημερινές το αποχρώσεις και διαστάσεις.

Σε ποιες ηλικίες απευθύνονται;
Από την εφηβεία και μετά. Σε όλες τις γυναίκες.

Ποιες ήταν οι αντιδράσεις του κοινού την εποχή που κυκλοφόρησαν;
Το πρώτο Άρλεκιν πούλησε 35.000 αντίτυπα μέσα στην πρώτη κιόλας εβδομάδα της κυκλοφορίας του –ένα νούμερο αστρονομικό για τα τότε δεδομένα. Σε λίγο καιρό οι πωλήσεις τους έφτασαν στα δύο εκατομμύρια αντίτυπα το χρόνο. Είναι μάλλον δύσκολο να βρεις γυναίκα που τη δεκαετία του ’80 και του ’90 να μη διάβασε, έστω και περιστασιακά στη ζωή της, Άρλεκιν.

Πόσο σοκαριστικό ήταν το Άρλεκιν του 1979;
Ελάχιστα ή και καθόλου. Οι ήρωες δεν προχωρούσαν «επί σκηνής» πέρα από μερικά καυτά φιλιά, και η ολοκλήρωση της ερωτικής σχέσης ακολουθούσε μετά το τέλος του βιβλίου, αφότου συνήθως είχε προηγηθεί γάμος.  Βέβαια, στην ατμόσφαιρα υπήρχε πάντα μια διάχυτη ερωτική ένταση, που αυξανόταν όσο εξελισσόταν η ιστορία. Ίσως αυτό, με τα μέτρα της τότε εποχής, να έδινε στο Άρλεκιν την αίσθηση του «ημιαπαγορευμένου», κάτι που δε θα διάβαζες με άνεση μπροστά στην αυστηρή μαμά σου –παρ’ όλο που ίσως κι εκείνη να το είχε διαβάσει κρυφά πριν από σένα.

Ποιος είναι ο πιο δημοφιλής τίτλος;
Είναι δύσκολο να ξεχωρίσεις μεμονωμένους τίτλους Άρλεκιν. Μπορούμε, ωστόσο, να μιλήσουμε για αγαπημένες συγγραφείς και αγαπημένη θεματολογία. Στις πιο δημοφιλείς συγγραφείς συγκαταλέγονται η Penny Jordan, η Emma Darcy, η Sandra Marton, η Kat Martin, η Alexandra Sellers, η Kasey Michaels και η Carole Mortimer. Πολύ ψηλά στις προτιμήσεις των αναγνωστριών βρίσκονται τα ιστορικά Άρλεκιν. Πιθανότατα γιατί οι άψογα τεκμηριωμένες ιστορικές λεπτομέρειες κάνουν την ιστορία πολύ ενδιαφέρουσα και πλούσια, ενώ υπάρχει επίσης συχνά το στοιχείο της περιπέτειας και του μυστηρίου, το οποίο επίσης αρέσει πολύ. Τέλος, σ’ εκείνες τις ιστορικές περιόδους,  ο έρωτας ήταν κάτι απαγορευμένο, κι αυτό δεν παύει ποτέ να είναι ελκυστικό. Πολύ μεγάλη απήχηση έχουν επίσης οι μίνι σειρές, που καταπιάνονται π.χ. με τις τύχες όλων των μελών μιας οικογένειας –κι αυτό πάλι επειδή η πλοκή και η ανάπτυξη των χαρακτήρων είναι πιο σύνθετες σε τέτοιες περιπτώσεις. Και βέβαια, οι κοσμοπολίτικοι προορισμοί, και οι εξωτικοί ήρωες, όπως οι σεΐχηδες, κρατούν πάντα τα σκήπτρα, καθώς στο Άρλεκιν αναζητά κανείς τη φυγή από την καθημερινότητα, το όνειρο.

Διαβάζουν οι άντρες Άρλεκιν;
Μάλλον σπάνια. Ίσως τις ώρες που οι γυναίκες τους βλέπουν ποδόσφαιρο! Πάντως, έχει συμβεί κατά καιρούς να γνωρίσουμε ένα δυο άντρες αναγνώστες μας. Ίσως πάλι κάποιοι από τους συνδρομητές που έχουμε, και απ’ ό,τι λένε παίρνουν τα βιβλία για τη σύζυγό τους ή τη μαμά τους, να μην είναι απόλυτα ειλικρινείς. Σε κάθε περίπτωση, δε θα έβλαπτε κάποιους άντρες να διάβαζαν μερικά Άρλεκιν. Μπορεί να τους βοηθούσε να βελτιώσουν και το στυλ τους και τη στάση τους απέναντι στις γυναίκες.  

Έχουν πετύχει κατά την άποψη σας τα Άρλεκιν στην Ελλάδα;
Είναι σαν να αναρωτιόμαστε αν έχει πετύχει η Coca Cola ή ο Αστερίξ. Τα Άρλεκιν δεν έχουν πετύχει απλώς, αποτελούν πλέον κομμάτι της pop κουλτούρας μας. Η κυριαρχία των σχετικών τίτλων στις λίστες των best seller εδώ και χρόνια το αποδεικνύει. Άλλωστε, όπως προκύπτει απ’ όλες τις έρευνες, οι γυναίκες είναι το πιο δυναμικό κομμάτι του αναγνωστικού κοινού, παρά την πιο επιβαρυμένη σε σύγκριση με τους άντρες καθημερινότητά τους. Και απ’ ό,τι φαίνεται υποστηρίζουν αυτού του τύπου τη θεματολογία.

Έχετε ή είχατε ποτέ ειδικά ή περίεργα αιτήματα από αναγνώστριες;
Κάποια κυρία, πριν χρόνια, μας τηλεφώνησε για να μας ρωτήσει αν γνωρίζαμε πώς λεγόταν (και βέβαια πώς θα μπορούσε να επικοινωνήσει μαζί του) το μοντέλο της φωτογραφίας σε κάποιο εξώφυλλό μας, που ομολογουμένως ήταν πολύ εντυπωσιακός άντρας. Κάποια άλλη είχε ανακαλύψει σ’ ένα βιβλίο μεγάλες ομοιότητες με τη δική της ιστορία αγάπης και ήθελε να έρθει σε επαφή με τη συγγραφέα. Και μια άλλη κυρία, επειδή τα Άρλεκιν περνούν από ιδιαιτέρως σχολαστική επιμέλεια και διόρθωση και σπάνια θα βρείτε λάθη στις σελίδες τους, μας ζήτησε να τη βοηθήσουμε να εξηγήσει στο γιο της με απλά λόγια το γραμματικό κανόνα του τελικού ν! 

Ποιες είναι οι κυριότερες διαφορές ενός Άρλεκιν του 1979 με αυτό του 2013;
Οι αλλαγές που επήλθαν και στην πραγματική ζωή. Οι πολύ νεαρές, άβγαλτες ηρωίδες που εργάζονταν, αν εργάζονταν, κυρίως ως γραμματείς ή γκουβερνάντες, έδωσαν τη θέση τους σε χειραφετημένες γυναίκες, με απαιτητικές καριέρες, με προηγούμενες ερωτικές εμπειρίες και άποψη για τη ζωή. Το παιχνίδι των δύο φύλων γίνεται επί ίσοις όροις. Το σεξ δεν αποτελεί πλέον ταμπού, και συχνά περιγράφεται με τρόπο τολμηρό. Επίσης, οι ιστορίες δεν εστιάζουν μόνο στην ερωτική σχέση των ηρώων. Είναι πιο σύνθετες και πλούσιες και αντανακλούν τα προβλήματα και τις προκλήσεις της εποχής μας. Το μόνο στοιχείο που παραμένει αναλλοίωτο είναι ότι ο έρωτας πάντα θριαμβεύει και το ειδύλλιο έχει αίσιο τέλος.

Όντως ξεχνιέσαι με ένα Άρλεκιν;
Εγγυημένα! Το διάβασμα ενός Άρλεκιν είναι μια  απολαυστική εμπειρία. Ξεχνιέσαι, ξεφεύγεις κι ονειρεύεσαι. Γι’ αυτό και το συγκεκριμένο σλόγκαν ήταν τόσο ισχυρό ώστε «έγραψε» για πάντα. Απλό και απολύτως ειλικρινές, περιέγραφε το Άρλεκιν ως αυτό ακριβώς που είναι: ένα εισιτήριο για το όνειρο, μια ευχάριστη φυγή, που πάντα έχουμε ανάγκη.

Και δύο χιλιάδες τίτλοι μιας συλλέκτριας

Η Ελευθερία διαβάζει και συλλέγει άρλεκιν εδώ και δύο περίπου δεκαετίες.

«Τα Άρλεκιν είναι μια φάση της ζωής μου που την πέρασα στην εφηβεία μου και έχει λήξει εδώ και μια δεκαετία. Ξεκίνησα να διαβάζω από 10-11 χρονών. Πριν  τα Άρλεκιν, υπήρχαν τα Βίπερ Νόρα. Τα βρήκα σε σπίτια συγγενών, το καλοκαίρι. Με ξεκούραζε πολύ ως διάβασμα και σε περιόδους που είχαν πίεση. Νομίζω ότι μέχρι και το πανεπιστήμιο, όλες μου τις εξετάσεις, από το απλό διαγώνισμα του σχολείου μέχρι εξεταστικές πανεπιστημίου, τις έβγαζα με άρλεκιν. Έλεγα στον εαυτό μου, «θα διαβάσεις δέκα σελίδες συνταγματικό δίκαιο και μόλις τελειώσεις δέκα σελίδες, θα διαβάσεις μια σελίδα άρλεκιν». Ήταν μια πολύ διασκεδαστική ανάγνωση, το ευχάριστο διάλλειμα. Δεν ξέρω πόσα έχω διαβάσει. Χιλιάδες. Είναι σαν να διαβάζεις παραμύθια για ανηλίκους. Είναι μια ιστορία εντελώς φανταστική, σαν να βλέπεις των Άρχοντα των Δαχτυλιδιών ή μια ελληνική ταινία που τελειώνει ευχάριστα επειδή έχει μια πατέντα. Το τέλος είναι πάντα καλό. Πάντοτε παντρεύονται, πάντοτε ευτυχούν και λύνονται οι παρεξηγήσεις . Είναι ένα είδος λογοτεχνίας το οποίο εκπροσωπούσε την εποχή του, αλλά, από την άλλη, πάντα ήταν και 2-3 βήματα πίσω. Δεν ήταν πρωτοπορία. Το άρλεκιν που κυκλοφορούσε την δεκαετία του ’70 δεν θα σου μιλούσε για την σεξουαλική απελευθέρωση. Κατά κάποιο τρόπο απευθύνεται σε ένα συντηρητικό κομμάτι της κοινωνίας, στις μάζες, σε ένα γυναικείο κοινό ευρύτατης ηλικιακής γκάμας. Έχω δει γυναίκες 50 και 60 χρονών να διαβάζουν Άρλεκιν. Μέσα σε λίγες σελίδες πρέπει να παρουσιάσεις μια σχηματική ιστορία που έχει να κάνει μόνο με το ζευγάρι. Ζευγάρι συναντιέται, ζευγάρι παρεξηγιέται, ζευγάρι συμφιλιώνεται, ζευγάρι παντρεύεται. Ο άντρας είναι η εξέλιξη του πρίγκιπα του παραμυθιού. Πρέπει να είναι απαραίτητα όμορφος και πλούσιος, τα άλλα συζητιούνται . Μπορεί να μην έχει πάντοτε καλή συμπεριφορά επειδή κουβαλάει κάποια συμπλέγματα, που όμως τα ξεπερνάει, αλλά πλούσιος πρέπει να είναι σίγουρα, επειδή η φτώχια δεν εμπνέει για παραμύθι και όμορφος, επειδή πρέπει να σε εμπνέει για την ερωτική διάθεση. Οπότε,  αυτά είναι απαράβατοι κανόνες σε όλα τα άρλεκιν, σε όλες τις εποχές. Από τη δεκαετία του ‘80 έφυγαν λίγο από την μεγάλη ηλικιακή διαφορά μεταξύ του ζευγαριού, μάλλον είχε να κάνει με την γυναίκα που αρχίζει πια να εδραιώνεται στην αγορά εργασίας και μπορεί να γίνει δικηγορίνα, χρηματίστρια, γιατρός οπότε πια δεν παίζει η ερωτική ιστορία είμαι μικρή και αθώα και έρχεται ο μεγαλύτερος πλούσιος και βιώνω τον  έρωτα. Το ερωτικό παιχνίδι εξισώνεται. Σήμερα με ενδιαφέρει περισσότερο σαν κοινωνιολογικό φαινόμενο.

Κάποια στιγμή έκαναν διαχωρισμούς στις σειρές υπήρχαν κλασικά άρλεκιν ή άρλεκιν desire πού ήταν πιο τολμηρά και ήξερε η αναγνώστρια ότι αν θα πάρει το κλασικό ή αν θα πάει στα desire αλλά το άρλεκιν πιστεύω δεν πέρασε ποτέ τα όρια της πορνογραφίας. Βέβαια, τα καινούργια δεν ξέρω πώς είναι. Θα με παραξένευε αν το έκανε. Εξακολουθεί να είναι ένας κορμός πιο συντηρητικός, πιο μαζικός.  Παλιότερα ήταν πιο καλογραμμένα. Έβρισκες κάποιες ιστορίες που δεν ήταν Ντοστογιέφσκι, ούτε Καζαντζάκης ήταν όμως τίμιες στο είδος τους. Είχαν μια στοιχειώδη πλοκή, ότι πλοκή μπορείς να έχεις μέσα σε 200 σελίδες μικροφορμάτ. Στο Πάολα της Ιζαμπέλ Αλιέντε που είναι αυτοβιογραφικό, έγραφε ότι στα πρώτα χρόνια που ξεκίνησε τη δημοσιογραφία για να συμπληρώνει το εισόδημα μετέφραζε κι εκείνη αλλά κάποια στιγμή τη διώξανε επειδή ξεκίνησε να κάνει παρεμβάσεις στην ιστορία εκεί που η ηρωίδα θα έπρεπε να παντρευτεί τον όμορφο  πλούσιο στο νησί του στην Καραϊβική, τον παρατούσε και πήγαινε στο Peace Corps. Έχει περάσει πολύς κόσμος από αυτή τη βιομηχανία επειδή ακριβώς είναι βιομηχανία. Στο εξωτερικό είναι ακόμη ένας χώρος που κατά κύριο λόγο οι συγγραφείς είναι αμερικανίδες, αγγλίδες και καναδέζες. Από τη δεκαετία του 30 έως το 50 εκδίδονταν ιστορίες τέτοιου στυλ σε γυναικεία περιοδικά όπως Μπουκέτο, Θησαυρός, Ρομάντζο. Κατά μία έννοια άρλεκιν έγραφε και η Ιωάννα Μπουκουβάλα Αναγνώστου που είναι πιο γνωστή.



back to main